Review

Tisjtsjenko zet Gergjev Festival met ’Jaroslavna’ in lichterlaaie

Rotterdams Philharmonisch Orkest mmv Leonidas Kavakos (viool) olv Valeri Gergjev op 14 en 15 september in de Doelen Rotterdam. Werk van Dutilleux, Mahler, Messiaen, Tisjtsjenko en Rimsky-Korsakov.

In augustus was violist Leonidas Kavakos nog te gast in de zomerserie in het Amsterdamse Concertgebouw, waar hij een engelachtig Vioolconcert van Berg speelde. Die dromerige stukken liggen de Griekse violist goed, zo bleek vrijdag in de Rotterdamse Doelen. Daar voerde hij samen met het Rotterdams Philharmonisch Orkest (RPhO) onder Valeri Gergjev een betoverend ’L’Arbre des songes’ uit van de Franse componist Henri Dutilleux.

Dutilleux’ ’dromenboom’ is een stuk dat inderdaad verloopt als een onderbewuste keten van associaties, de klanken zijn iriserend, vaak vol en verzadigd, statisch – altijd vloeiend, nooit een plotselinge wanklank die de droom verstoort. Zelfs de vier delen van het werk kennen geen onderbreking. Om de stroom van associaties vooral niet te onderbreken, schreef Dutilleux een drietal betoverende interludes: klankbruggen tussen de delen, waarin zelfs het voorgeschreven stemmen van de instrumenten van Kavakos en het orkest wonderschoon door vloeide.

Wat vrijdag wederom opviel bij Kavakos is dat hij, anders dan de Amerikaanse vioolmeisjes die de laatste jaren zo in opkomst zijn, niet kiest voor powerplay. Zijn toon is eerder aan de bescheiden kant, lichaamsloos welhaast. Maar die bijna neuriënde klank weet door zijn enorme verfijning en concentratie alle aandacht naar zich toe te trekken.

Ook het RPhO en scheidend chef Gergjev (hij vertrekt na dit seizoen) waren in Dutilleux erg in vorm. Fijnzinnig van klank en voortdurend stromend toonde het orkest de verwassen Feldman-achtige klanken net zo mooi als het Messiaen-achtige licht dat de componist hier en daar over zijn stuk liet schijnen.

Mooi om Dutilleux’ nachtmuziek naast de ’Nachtmusiken’ in de Zevende symfonie van Mahler te zetten. Een zwaar werk voor een orkest dat er in het kader van het Gergjev Festival al een drietal ’Tristan und Isolde’-voorstellingen op had zitten. Het RPhO en Gergjev hebben in het verleden fantastische Mahlers neergezet. Hoewel de Zevende zaterdag nog wat in de grondverf stond, hoorde je toch de enorme energie en de baaierd aan klankkleuren en stemmingen die het orkest in zich heeft.

Eenzelfde moeheid was ook te bespeuren in ’L’Ascension’ van Olivier Messiaen, dat zaterdag tijdens de slotavond van het festival niet de strakke stralenpracht kreeg die je verwachtte. De koperblazers waren overigens voortreffelijk en in het slotkoraal zoemden de strijkers als een hammondorgel.

Grote verrassing kwam van de Russische componist Boris Tisjtsjenko, die met de Nederlandse première van ’Jaroslavna’ de grote zaal in lichterlaaie zette: zijn martiale muziek met overdadig slagwerk beukte er effectvol op los, als een soort kruising tussen de verzengende ’IJzergieterij’ van Mosolov en de obstinaat voortstapelende neurotica van Sjostakovitsj. In een deel liet hij het hele orkest plus orgel plus slagwerk vollopen in één grote intense klanklawine – om die plotseling midden in de lucht af te breken met een stilte. Wow!, zei het verpletterde publiek.

Voorzitter van het Gergjev Festival Sylvia Tóth blikte in haar praatje tijdens het slotconcert terug op deze editie. Het vijfendertig onderdelen tellende tiendaagse programma trok 24.000 bezoekers, met als hoogtepunten de twee ’cadeaux’ voor Gergjev: Wagners ’Tristan und Isolde’ met filmbeelden van Bill Viola en het optreden van het World Orchestra of Peace.

Volgend jaar vindt het Gergjev Festival in acht dagen plaats van 6 tot en met 13 september. Het thema is dan ’Hemel en Aarde’, dat uitgangspunt wordt voor een programmering vol tegenstellingen en spektakel, aldus Tóth. Gergjev is dan geen chef meer van het Rotterdamse orkest maar heeft beloofd ieder jaar terug te keren, in ieder geval tot en met 2012. „Al moet hij hemel en aarde bewegen”, aldus Tóth.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden