Operarecensie Tarare

Tijd voor de echte Antonio Salieri

‘Tarare’ in de Koninklijke Opera van Versailles. Beeld Eric Larrayadieu

OPERA
Christophe Rousset
Salieri ‘Tarare’ (Aparté)
★★★★★ 

Vraagje. Welke opera was in het Wenen van 1788 populairder: ‘Don Giovanni’ van Mozart of ‘Tarare’ van Salieri? U voelt hem al, dit is een instinker. Je bent ­geneigd te zeggen: ‘Don Giovanni’, de opera der opera’s ­immers. Maar nee dus.

De Weners aan het eind van de 18de eeuw vonden de opera van ­Mozart wel oké, maar ze liepen te hoop voor die van ­Salieri.

Arme Antonio Salieri. Wat heeft die man een hoop bagger over zich heen gestort gekregen. Een jaloerse, kleinzielige gifmenger zonder een greintje talent, zo oordeelde latere generaties over hem. Nu er deze dagen weer een succesvolle productie van Peter Shaffers toneelstuk ‘Amadeus’ over de planken gaat, waarin ­Salieri maar weer eens ‘de ­patroonheilige van de middelmatigheid’ wordt genoemd, is het misschien tijd om fictie van waarheid te scheiden.

Nekslag

Meteen na de dood van Salieri in 1825 begonnen de kwaadaardige roddels over hem zich in Wenen te verspreiden. Hij zou de arme Mozart vergiftigd hebben. ­Niemand minder dan Poesjkin vond die roddel zó goed verzonnen dat hij er een verhaal over maakte. Rimski-Korsakov bouwde dat weer om tot een opera, en een eeuw later deed Shaffer er een schep bovenop.

De succesvolle film die daarvan gemaakt werd, was de nekslag voor Salieri.

Eerherstel, en hoe kunnen we dat beter doen aan de hand van een prachtige nieuwe opname van die in Wenen zo populaire opera ­‘Tarare’? Die kwam tot stand ­onder de voortvarende leiding van Christophe Rousset. Die heeft de twee andere Parijse opera’s van Salieri – ‘Les Danaïdes’ (1784) en ‘Les Horaces’ (1786) – al succesvol opgenomen.

Opruiend

‘Tarare’ is een erg originele opera, en je begrijpt waarom die, na het succes in ­Parijs, ook in Wenen zo aansloeg. Overigens ging ‘Tarare’ daar in het Italiaans onder de titel ‘Axur, re d’Ormus’. De vertaling van het Franse libretto van Pierre-Augustin de Beaumarchais (zijn enige) was van Lorenzo da Ponte.

Hé, De Beaumarchais en Da Ponte. Voor Mozart schreef Da Ponte het geweldige libretto voor ‘Le nozze di Figaro’, gebaseerd op De Beaumarchais’ opruiende ­toneelstuk ‘Les noces de Figaro’. En Da Ponte’s libretto voor ‘Così fan tutte’ werd eerst aangeboden aan Salieri, maar die bedankte. ­Geschiedenissen, ze hadden zo anders kunnen lopen.

‘Tarare’ dus. Dat is de naam van een soldaat, die in een ouderwetse proloog à la Lully, geschapen wordt door La Nature en Le Genie du Feu. Naast hem zetten ze Atar, voorbestemd voor het ­koningschap van Hormuz bij de Perzische Golf.

Experiment

Het gaat om een experiment: hoe ontwikkelen beide mannen zich. Tarare redt het leven van Atar, maar krijgt stank voor dank, ­omdat Tarare gelukkig is met ­Astasie, en de ­koning dat niet kan uitstaan. Veel verwikkelingen ­later pleegt Atar zelfmoord en loopt alles toch nog goed af. Met als moraal van ­Natuur en de Geest van het Vuur: ‘Mensen, jullie grootsheid hangt niet af van jullie status, maar van het karakter dat je hebt’.

Toegegeven, Salieri is geen ­Mozart. Wie is dat wel? Maar ­Salieri is een echte vakman, die in ‘Tarare’ naar hartelust experimenteert met vormen, orkestraties en genres. Calpigi’s aria

‘Je suis natif de Ferrare’ is gewoon een heerlijk mozartiaans stuk, Tarare’s korte ‘J’irai: Oui, j’oserai’ is opzwepend, fantastisch gezongen door Cyrille Dubois. De partituur zit vol met originele koren, marsen, ultrakorte ariosi, dramatische recitatieven en vondsten. Rousset en zijn Les Talens Lyriques laten geen detail ontsnappen, en de cast is uitstekend. ­Karine Deshayes (Astasie) is een geweldige tragédienne, en Judith van Wanroij (Spinette en La ­Nature) haar heerlijke zingende tegenpool.

Salieri, de patroonheilige van de middelmatigen? Echt niet.

Lees meer theaterrecensies op trouw.nl/theaterrecensies.

Lees ook:

Acteur Sander Plukaard maakt van Mozart een irritant en eigenwijs ventje

Vijf sterren voor muziektheater ‘Amadeus’, met een vlijmscherpe Mark Rietman als Salieri.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden