Review

Tienermeisje in Stalins Moskou

'Ik loop met een of ander akelige droesem in mijn binnenste en iedere vijf minuten vraag ik me af: Wat is het leven? Er is een antwoord, een tamelijk juist en eenvoudig antwoord: Het leven is een zinloze en stomme grap.''

Hella Rottenberg

Een notitie in een dagboek van een sombere puber, op zichzelf niet zo bijzonder, ware het niet dat deze puber haar gevoelens opschreef in de ergste jaren van de Stalin-terreur.

Dagboeken die de sfeer van het dagelijks leven in de Stalin-tijd overbrengen zijn uiterst zeldzaam. Volwassenen keken wel linker uit dan hun gedachten aan papier toe te vertrouwen. En de papieren van hen die dat toch deden en die gearresteerd werden, om welke reden ook, zijn over het algemeen vernietigd.

Drie dikke schriften van Nina Loegovskaja werden in 2001 in de KGB-archieven ontdekt door een medewerkster van Memorial, de Russische organisatie tegen politieke repressie.

Nina Loegovskaja (1919-1993) maakte haar eerste aantekeningen in 1932, ze was pas twaalf, vlak nadat haar vader was teruggekeerd van drie jaar verbanning in Siberië. Haar vader, zo blijkt uit zijn strafdossier waarover de inleiding een en ander vertelt, was een linkse sociaal-revolutionair, van meet af aan politiek opposant van de bolsjewieken, die telkens weer werd opgepakt en gestraft.

Als hij in 1933, na afloop van zijn zoveelste straf, geen vergunning krijgt om bij zijn gezin in Moskou te wonen, richt Nina haar woede op Stalin: ,,Een paar dagen lang lag ik urenlang op mijn bed te overpeinzen hoe ik hem moest vermoorden. Zijn beloften, de dictator, de ploert en het secreet, de vuile Georgiër die Rusland kapotmaakt.''

Later streepte ze die passage door (niet grondig genoeg, naar later bleek), nadat haar moeder haar dagboek had gevonden en haar maande de gevaarlijkste stukken eruit te halen.

Nina is nog een kind en vooral met zichzelf bezig, een ambitieus meisje dat vaak wanhopig hunkert naar bevestiging en vriendschap. Ze schrijft veel over haar gevoelens, maar de wereld ziet ze door de ogen van haar opstandige vader. Daardoor is ze ongevoelig voor de propaganda, ze doorziet de valsheid en minacht leraren die leugens opdissen.

Alleen als de bemanning van een ijsbreker gered wordt en in een triomftocht door Moskou wordt geparadeerd, klinkt er een sovjet-hoeratoon uit haar notities op. Maar dit ongebruikelijke enthousiasme blijkt vooral ingegeven door Nina's smachten naar één van de helden, piloot Slepnjov.

Voor de rest bestaat haar sovjet-werkelijkheid uit armoede, angst voor de klop op de deur en afkeer van een elite die privileges geniet.

Het dagboek eindigt abrupt in januari 1937, twee dagen voordat de schriften bij een huiszoeking worden geconfisqueerd. Nina wordt (zie de aangehaalde tekst hierboven) ervan beschuldigd een aanslag op Stalin te hebben voorbereid en krijgt een -tegen deze achtergrond- 'milde' straf van vijf jaar strafkamp in Siberië, gevolgd door zeven jaar verbanning.

Haar onbevangen aantekeningen leggen een uitzonderlijk directe getuigenis af van het dagelijks leven onder het stalinistische schrikbewind.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden