Tien jaar televisie op basis van kille kansberekeningen

Henny Huisman: ,,Toen Joop bij RTL begon, sloeg hij met zijn vuist op tafel en zei: 'Ik maak er één grote familie van. Mijn droom is dat er over vijf jaar kinderen op het strand lopen met een RTL 4 T-shirt'. Weet je wat Freddy Thyes zei: 'We zijn alleen geïnteresseerd in de prijs van dat T-shirt'. Nou ja.''

Freddy Thyes was jarenlang de grote baas van RTL op de Nederlandse markt. En Joop is uiteraard tv-producent Van den Ende, over wie Huisman zei: 'Mijn Vriend, mijn Broer, mijn Vader'. Het is slechts een fragment uit het boek 'De TV-oorlog' van Peter Contant, maar in één klap zijn zo wel de belangrijkste ingrediënten genoemd. De sterren, de zenders, de producenten, de kijkers en vooral: het geld.

De Holland Media Groep vroeg mediajournalist Peter Contant twee jaar geleden om de geschiedenis van tien jaar commerciële omroep in Nederland op te schrijven. Een overmoedig aanzoek, want toen Contant zijn eerste proeve afleverde, schrok de toenmalige president-directeur Pieter Porsius nogal. Het klopte allemaal wel wat er stond, maar dit was zeker niet wat ze in Luxemburg verstonden onder een jubileumboek, wist hij. Contant werd bedankt voor zijn diensten, kreeg zijn materiaal mee terug en vond een uitgever die alsnog brood zag in 'De TV-oorlog'. En terecht.

Wie het boek leest construeert voor zichzelf natuurlijk een beetje een andere versie. Contant zorgde in zijn mediarubriek in Nieuwe Revu voor een aanhoudende stroom van onthullingen. Mogelijk kon Contant wat minder scherp de Holland Media Groep volgen wanneer hij een fraai contract voor een jubileumboek op zak had. Per slot van rekening had twee jaar eerder de toenmalige HMG-topman Huib Boermans hem al eens aangeboden het programma 'Wie denken ze wel dat ze zijn' voor RTL 5 te gaan presenteren, in de hoop langs die weg verlost te worden van onthullende en negatieve berichten uit het eigen kamp. Freelancer Contant werd getipt over hoe hij aan het aanbod kwam en besloot te bedanken voor de eer. Maar toen had de persdienst van RTL hem al gebeld met de vraag wat hij in zijn eerste programma had zitten, ,,zonder dat er sprake was van enig overleg of overeenkomst''.

Ook dat is een kenmerk van de commerciële televisie, want daarover gaat het in Contants boek; de publieke omroep is een vage schim op afstand, maar wel steeds aanwezig. Want het was ook dank zij de mediawetgeving, gebaseerd op een krachtige publieke omroep, dat ruim tien jaar terug de Veronica-spin off Véronique en TV10 van Joop van den Ende via allerlei slinkse methoden probeerden binnen te dringen met commerciële omroep. In het boek is het vanaf dat moment oorlog, maar dan wel oorlog als een toestand van aanhoudende schermutselingen met verraad, intimidaties, schijnvriendschappen, tijdelijke winst en tijdelijk verlies.

Contant heeft waarschijnlijk geen enkele schotenwisseling gemist. Misschien is hij alleen erg summier over de wijze waarop de zaak maatschappelijk en politiek lag. Toch laat hij de wijze waarop het spel ambtelijk gespeeld werd met particuliere intenties niet onvermeld. Wat jarenlang een gegrond vermoeden was, namelijk dat topambtenaar Andries Overste van toen nog WVC een vreemde dubbelrol speelde, waarbij hij initiatiefnemers voor commerciële zenders op cruciale momenten informeerde en tegelijk ambtelijke informatie omboog tegen de belangen van publieke omroep in, wordt in Contants boek een van de vele vreemde en dikwijls bizarre feiten.

Joop van den Ende (later met John de Mol) en RTL/CLT in Luxemburg zijn vanaf het begin hoofdrolspelers geweest in de strijd. Van den Ende met als inzet zijn eigen productiebedrijf zo gezond mogelijk te krijgen (na de mislukking van TV10) en te houden, de Luxemburgers met als enige inzet een zo groot mogelijk rendement op hun investeringen.

De strijd levert een grote hoeveelheid omschrijvingen op van de commerciële televisie. Harde zakenlieden over de opgewonden standjes van de televisie: ,,Niet echt een wereld met kloten. In de echte zakenwereld zouden dit soort types het eerst omvallen, omdat ze moreel niet konden incasseren.'' En Contant zelf: ,,De magie die tv heette deed vreemde dingen met de gemoedstoestand van mensen. Eerlijkheid werd daarin gemakkelijk vervangen door hypocrisie en opportunisme. Geld, carrière en aanzien, dat waren dingen die telden. Daar deden velen alles voor. Bijna alles.'' En: ,,Van der Reijden kende de producenten (Van den Ende en De Mol). Die walsten over iedereen heen, je moest van beton zijn, anders redde je het niet.''

En het wordt echt dramatisch als Contant de gemoedsgesteldheid beschrijft van VNU-baas Joep Brentjens als Endemol naar de beurs gaat en Brentjens' uitgeverij, die vanaf het allereerste begin van commerciële televisie in Nederland een belangrijke investeerder was, helemaal met lege handen komt te staan: ,,Dat John en Joop zo veel lak zouden hebben aan VNU had Joep Brentjens nooit verwacht. Hij had de achterliggende jaren een goede lijn met John opengehouden. Dat was natuurlijk niet voor niets. Eens zou VNU beloond worden voor het loyale gedrag, was de keerzijde van deze gedachte. (...) Het was een hoogst onbetrouwbaar wereldje, zo had hij ervaren. Hij had sowieso genoeg van televisie, omdat hij de controle dreigde kwijt te raken. VNU was in dit hele avontuur al met negatieve optie gestapt. Dit was niet de business waarin hij zich thuisvoelde. Maar daarover sprak Brentjens natuurlijk niet hardop.''

Heel lang leek Freddy Thyes aan Luxemburgse kant ook zo'n man van beton te zijn. En van een nog hardere kwaliteit dan die van Joop & John. De woede-aanvallen van Van den Ende naar aanleiding van het optreden van Thyes zijn niet te tellen. Maar ook Thyes moest in de strijd tussen Aalsmeer en Luxemburg uiteindelijk het loodje leggen.

Contant beschikt vooral over interessante brieven uit de turbulente periode waarin Pieter Porsius aan het hoofd stond van de afbrokkelende Holland Media Groep. Daarin schrijft Porsius bij voorbeeld over het contract over de gegarandeerde productieomzet, waarbij Endemol jaarlijks voor minimaal honderdvijftig miljoen levert aan de HMG. Hij wil daar tien miljoen van aftrekken omdat Robert ten Brink dan net naar SBS 6 gaat en Ten Brink staat nu eenmaal bij Endemol onder contract. En dat gaat dan steeds maar keihard tegen keihard. John de Mol in een brief aan Porsius: ,,De wijze waarop jij hier tegenaan trapt, getuigt van weinig respect en ik begrijp ook niet wat je denkt te bereiken op deze manier. Wat mij betreft zal ons gesprek aanstaande maandag niet zo heel lang duren.''

Het had allemaal anders kunnen lopen, wordt wel gezegd, als de Nederlandse overheid ruim tien jaar geleden de voordeur open had gezet voor commerciële televisie in plaats van de Luxemburgers vrij spel te bieden. Maar hoe anders? Daarop geeft 'De TV-oorlog' geen antwoord. Want ook als het over puur Nederlandse zaken gaat zoals Veronica, Endemol en Sport 7, blijkt dat daar niet anders gewerkt wordt. Het warme bad waar alle sterren in dachten te duiken bleek toch een poel van stilstaand en brak water te zijn.

Aanvankelijk stroomt de champagne bij wijze van spreken uit het boek, de laatste jaren wordt alleen nog een plichtmatig glaasje geheven voor de bestelde fotograaf van Privé, als er een wurgcontract wordt getekend. Alle ingrediënten van een echte soap zijn op elke pagina aanwezig. Alleen de hoofdlijn ontbreekt: een beetje liefde.

Peter Contant: 'De TV-oorlog', uitgeverij Kosmos - Z & K. Prijs 29,90 gulden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden