ProfielHolland Festival

Theatermaker Gisèle Vienne toont op het Holland Festival het menselijke onbehagen met sinistere poppen

Gisèle Vienne Beeld
Gisèle Vienne

Doodenge levensechte poppen maken het menselijk onbehagen zichtbaar in de voorstellingen van Gisèle Vienne. Zij staat centraal op het Holland Festival 2021.

Het zijn niet de gezelligste creaturen, de levensechte poppen die theatermaker Gisèle Vienne ten tonele voert. Poppenkinderen met afzakkende schouders kijken je verweesd aan in L’Etang (2017), olijke rode blushes op de wangen. De levensgrote figuren met lang sluik haar voor de ogen in Kindertotenlieder (2007) zouden niet misstaan in een metalband of Japanse horrorfilm. De poppen zijn toeschouwers en stille getuigen van de handeling op de bühne: doods, maar o zo aanwezig.

Het Holland Festival heeft de Frans-Oostenrijkse Vienne uitgenodigd als ‘associate artist’ voor de editie van 2021 – het eerste festival sinds 2019, vanwege corona. Enkele van haar werken staan centraal: woeste, maar zeer precies gecomponeerde mengelingen van theater, dans en poppentheater. Daarnaast heeft ze collega-kunstenaars met wie ze zich verwant voelt aan­gedragen voor de festivalprogrammering.

Niet onderuit hangen

Ontspannen onderuit hangen is er deze editie niet bij, wat Viennes aandeel betreft. Zij zal er ongetwijfeld voor zorgen dat de toeschouwer op het puntje van de stoel in een overweldigende theaterervaring wordt meegetrokken. Aan de haren welteverstaan, en je moet tegen een stootje kunnen. Want Vienne dwingt de toeschouwer met alle theatrale middelen die tot haar beschikking staan – stampende techno of heavy metal, licht, geluid, tekst, beweging – om diep af te dalen in de krochten van de menselijke ziel.

L’Etang van Gisèle Vienne Beeld
L’Etang van Gisèle Vienne

Vienne maakt sinistere voorstellingen die ongemakkelijke thema’s bij de horens vatten, zoals kindermisbruik, drugsgebruik, tienerseks en geweld. Haar werk wordt vaak van teksten voorzien door de Amerikaanse cultschrijver Dennis Cooper, door Naked Lunch-auteur William Burroughs ooit tot ‘de gevaarlijkste schrijver van Amerika’ verklaard.

De theatermaker heeft een achtergrond in zowel muziek en poppentheater als filosofie. In haar werk onderzoekt ze hoe we onze obsessies en angsten tot uitdrukking laten komen, in hoeverre we ons daarvan bewust zijn en hoe we dat laten zien. De poppen, die je op toneel soms met de echte acteurs kunt verwarren, zijn een middel om ons van onszelf te vervreemden, als een soort brugverbinding tussen onze binnen- en buitenwereld.

Een aantal poppen, door Vienne zelf vervaardigd, worden mechanisch aangedreven en zijn in staat tot minimale bewegingen. Daarentegen laat Vienne haar acteurs zo verstild bewegen dat ze op mechanische poppen lijken.

Onze diepste verlangens

Volgens Vienne is het theater nog een van de weinige overgebleven rituele plekken om onze diepste verlangens en verborgen fantasieën uit te leven. Zo maakte ze met Crowd tijdens het Holland Festival 2018 grote indruk. Hier toonde ze een raveparty uit de clubscene van de jaren negentig als ultradynamisch sacraal groepsritueel.

Leuk feestje? Nou, niet echt, het ging er soms bijzonder naar en gewelddadig aan toe. Maar doordat de performers in slow motion bewogen en het technogeweld zo nu en dan stillag, kon je als toeschouwer inzoomen op de persoonlijke rituelen en verhalen. Je zag de eenzaamheid van de desolate personages en ging een beetje van ze houden.

null Beeld

Het recente L’Etang (de vijver), dat in deze editie te zien zal zijn, gaat over een kind dat in het gezin wordt mishandeld en zijn eigen verdrinking in scène zet, in de hoop dat zijn moeder er verdrietig van zal worden. Twee actrices, onder wie César-winnaar Adèle Haenel (Portrait de la jeune fille au feu) vertolken samen tien personages; de ‘stemmen’ uit het gezin.

Innerlijke gedachten

Die stemmen zijn veel meer innerlijke gedachten dan dat ze daadwerkelijk aan iets of iemand zijn gericht. Ze lijken zich te verdelen over de zwijgende poppen. Er ontstaat een spanning tussen wat er wordt gezegd en wat er níét wordt uitgesproken in de beklemmende kooi van het gezin.

Soms klampen de actrices zich in een poging tot intimiteit aan de poppen vast, dan weer worden de poppen bruut door hen mishandeld. En dan is er steeds weer de siddering die door ons lijf gaat, omdat we ons toch op een of andere manier met de poppen identificeren.

Het biedt een sprankje hoop in het menselijk onbehagen dat Vienne zo krachtig schetst. Ook al is er een levenloze pop voor nodig, de mens is tot mededogen in staat.

Gisèlle Vienne op het Holland Festival , dat 3 t/m 26 juni plaatsvindt in Amsterdam: L’Etang (5-8 juni), Kindertotenlieder (17-18 juni). Zie ook hollandfestival.nl.

Lees ook:

Ook op het Holland Festival: Dromen, of de kunst van het slapen

Wakker liggen. Of woest dromen. Nachtelijk gewoel was het vertrekpunt voor Fremdkörper van mimeduo Boogaerdt/Van der Schoot. Gemaakt voor 30 mensen en 70 slapende poppen.

Provocerende partituur van Bijbelse proporties

In het gezin van Adam en Eva is de sfeer broeierig. Freud en fruit zijn alom aanwezig in Die ersten Menschen. Dirigent François-Xavier Roth was verrast door de overrijpe muziek van Rudi Stephans enige opera.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden