Filmrecensie The Trial

‘The Trial’ toont de waanzin van stalinistische showprocessen

De verhoren in ‘The Trial’ illustreren hoe ver het regime wilde gaan om vijanden van de staat te creëren.

Regie Sergei Loznitsa
★★★★☆

Het meeste beangstigende om te zien in Sergei Loznitsa's reconstructie van een van de stalinistische showprocessen uit de twintigste eeuw, is het publiek. Dat publiek van toehoorders, professioneel en anderszins, dat geen onvertogen woord laat horen. Dat wel hysterisch begint te klappen en schreeuwen als de verdachten hun straffen krijgen voorgelezen.

De gerestaureerde opnamen dateren van de twee weken tussen 25 november en 7 december 1930. Loznitsa serveert de gebeurtenissen chronologisch. Afgezien van de beelden van een openbare demonstratie waarin het opgetrommelde volk om de doodstraf schreeuwt, speelt de film zich volledig in de rechtszaal af.

 Alle principes van eerlijke rechtspraak zijn overboord gegooid

Een handjevol verdachten staat terecht voor lidmaatschap van de zogenoemde 'contrarevolutionaire Industriële Partij', een organisatie, blijkt twee uur later in de aftiteling, die nooit bestaan heeft. Toch kijken we twee uur lang naar uiterst gedetailleerde verhoren van de gearresteerde ingenieurs, professoren en bestuurders. Allemaal, had Stalin in zijn oneindige wijsheid besloten, spanden ze samen tegen de communistische Heilstaat. Hun doel was uiteindelijk om Europese mogendheden de kans te geven de Sovjetunie te veroveren, door de infrastructuur via sabotage te verzwakken. Alle verdachten bekennen schuld, ongetwijfeld omdat hun families eveneens met de dood werden bedreigd.

De verhoren zijn soms op het saaie af maar juist dat illustreert perfect hoe ver het regime wilde gaan om vijanden van de staat te creëren. Je gaat bijna denken dat de verdachten een draaiboek werd toegestopt om aan hun eigen ondergang mee te werken. Processen kortom, waarin alle principes van eerlijke rechtspraak overboord zijn gegooid. Veelzeggend zijn de gebeurtenissen na afloop van de processen, die de waanzinnige willekeur van de vervolgingen laten zien. Sommige terdoodveroordeelden wandelen nog steeds rond, anderen zitten vast. En de openbaar aanklager, hier nog in dienst van Stalin, is inmiddels geëxecuteerd.

Terwijl je kijkt, bekruipt je het angstige gevoel van onvermijdelijkheid. Als de massa eenmaal door handige politici is wijsgemaakt dat er vijanden van de staat bestaan die 'onze manier van leven' kapot willen maken (het gebeurde afgelopen week nog in Hongarije), dan is er geen houden meer aan. Loznitsa laat zien dat de crux is dat het nooit zover mag komen. Dit is een waardevol historisch document.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden