Holly Hunter en Anna Paquin als moeder en dochter in ‘The Piano’.Beeld Eye Filmmuseum

FilmrecensieThe Piano

‘The Piano’: nog altijd de beste film ooit door een vrouw gemaakt

‘The Piano’ gaat over de stomme Ada die ‘spreekt’ via haar piano. Na 27 jaar is dit wervelende epos gerestaureerd en opnieuw te zien in de Nederlandse bioscoop. Waarom is dit nog altijd de beste film ooit door een vrouw gemaakt?

Wat zijn de honderd beste films van vrouwelijke makers? De BBC hield afgelopen jaar een enquête onder filmkenners en ‘The Piano’ van Jane Campion belandde op de eerste plaats. Terecht, Campion schreef filmgeschiedenis met een weelderige, eigenzinnige kostuumfilm waarin twee vrouwen, een moeder en een dochter, de hoofdrol opeisten. The Piano (1993) is ook nog steeds de enige film van een vrouwelijke regisseur die de prestigieuze Gouden Palm won in Cannes. Daarbovenop kreeg de film drie Oscars, voor het beste originele script en voor hoofdrolspeler Holly Hunter en bijrolspeler Anna Paquin, destijds elf jaar.

Maar waarom is The Piano zo goed? Het eerste wat opvalt, is dat Campion zich niet bescheiden opstelt. Ze pakt uit met een groots avontuur: een wervelend epos dat tegelijkertijd focust op de kleinste details. Een hele scène is opgebouwd rond een erotiserend gaatje in een wollen maillot.

Daarmee zijn we meteen bij de opmerkelijke hoofdrol. Die is voor een tengere, stomme vrouw, Ada McGrath, die in het negentiende-eeuwse Schotland wordt uitgehuwelijkt aan een kolonist in Nieuw-Zeeland. Samen met haar dochtertje Flora en haar piano arriveert ze per boot in een ruige, dichtbeboste wereld waar haar nieuwbakken echtgenoot weigert haar geliefde muziekinstrument de heuvel op te dragen. Te zwaar. Te veel gedoe.

Man verschijnt naakt in beeld, in plaats van vrouw

Je weet vanaf dat moment dat het huwelijk gedoemd is te mislukken. Ada ‘spreekt’ via haar piano. Haar echtgenoot Alisdair Stewart, gespeeld door Sam Neill, hoort niets, maar buurman George Baines, vertolkt door Harvey Keitel met Maori-tatoeages, des te meer. Hij hoort haar ‘stem’, en zorgt ervoor dat ze kan spelen. Tussen de twee begint een geheim liefdesspel waarbij Campion aloude voorstellingen omdraait: niet de vrouw maar de man verschijnt volledig naakt en kwetsbaar in beeld. Meer dan om seks gaat het om erotiek en verlangen, ook dat maakt The Piano zo speciaal. Je ziet de hartstocht ontbranden en het vuur oplaaien.

Ada is niet stom geboren, ze heeft op haar zesde besloten om niet meer te praten. Zo zorgt Campion ervoor dat het gaat om het ontdekken van Ada’s stem, om haar te leren zien als mens, als vrouw en uiteindelijk als kunstenaar. Van belang is dat Campion antropologie en schilderkunst studeerde voordat ze een filmopleiding volgde. Ze weet iets van mensen en beelden, The Piano is daarvan het zuivere bewijs.

Jaloezie met een dramatische uitwerking

Alles heeft betekenis in het drama. Als Ada voor het eerst piano speelt in aanwezigheid van George, beweegt hij tussen moeder en dochter in. Het is een subtiele vooruitwijzing naar de jaloezie die haar heerlijk eigengereide dochter ontwikkelt, en later ook haar man, en die een dramatische uitwerking zal hebben. 

De betoverende beelden van Ada in hoepelrok in het regenwoud en de meeslepende muziek van de Engelse componist Michael Nyman, die deels door Holly Hunter zelf werd gespeeld, voeren je naar een andere wereld, een droom, een fantasie die toch sterk verankerd is in het door Britse kolonisten gestolen land van de Maori’s en de Victoriaanse tijd met zijn theekransjes en gearrangeerde huwelijken.

Het aangrijpende slot is – zonder te veel prijs te geven – van een buitenaardse schoonheid: Ada sterft om opnieuw geboren te worden. Zo maak je een film, groots en meeslepend, met een kleine, tengere vrouw, ogenschijnlijk zonder stem, die oerkrachten blijkt te bezitten. En ja, Ada wordt uitgehuwelijkt en aan de andere kant van de wereld op een zwart zandstrand afgezet, maar ze is géén slachtoffer. Campions vrouw mag van alles zijn: ongewoon, gecompliceerd en getalenteerd.

Vrouwen maken films

‘The Piano’ is vanaf deze week opnieuw te zien in 25 filmtheaters. De klassieker is ook een van de hoogtepunten van het zomerprogramma ‘Women Make Film’ in Eye Filmmuseum in Amsterdam. Daarin worden tot eind augustus 25 filmmaaksters belicht, onder wie ook Nederlandse.

Marleen Gorris debuteerde in 1982 met ‘De Stilte rond Christine M.’, een verrassende feministische thriller waarin drie vrouwen, onder wie Nelly Frijda, een winkelier vermoorden. Cox Habbema is de psychiater die de beweegredenen van het drietal onderzoekt. Bekroond met het Gouden Kalf voor Beste Film (te zien op 27 juli).

Gelauwerd documentairemaker Heddy Honigmann reisde voor het zinnelijke ‘O Amor Natural’ (1996) naar Rio de Janeiro om oudere Brazilianen te ondervragen over hun liefdesleven. Rode draad is de erotische poëzie van de Braziliaanse dichter Carlos Drummond de Andrade (10 augustus). 

Met ‘Een Vrouw als Eva’ (1979) filmde Nouchka van Brakel een prikkelende lesbische romance waarvoor ze Monique van de Ven wist te koppelen aan Maria Schneider, de Franse ster van ‘Last Tango in Paris’. Van de Ven speelt Eva, een Nederlandse huisvrouw met een mopperige man die in het zonnige zuiden valt voor een bloemenmeisje uit een Franse commune (15 en 26 augustus).

Lees ook:

Marwan Kenzari: van de Haagse Schilderswijk naar Hollywood

Maar weinig Nederlandse acteurs maken de overstap naar de VS. Marwan Kenzari lukte het. Hij is nu te zien in ‘The Old Guard’ op Netflix, als de helft van een homokoppel. Een primeur in het actiegenre: zoenende mannen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden