RecensieMovies that Matter

The people vs. Agent Orange: het gif uit de Vietnamoorlog maakt nog steeds slachtoffers

null Beeld

Miskramen, kanker, sterfgevallen. Het beruchte ontbladeringsmiddel Agent Orange, door Amerikanen gebruikt tijdens de Vietnamoorlog, eist nog altijd duizenden slachtoffers. Vooral onder Vietnamese kinderen.

The people vs. Agent Orange
Regie: Kate Taverna, Alan Adelson

De Vietnamoorlog is officieel in 1975 beëindigd. Toch kampen nog steeds honderdduizenden mensen met de gevolgen van de strijd. Met dank aan chemiereuzen als Dow Chemical en Monsanto, producenten van het ontbladeringsmiddel Agent Orange.

De documentaire The People vs. Agent Orange laat de juridische strijd zien van twee vrouwen, een Vietnamese en een Amerikaanse, tegen de fabrikanten van dit middel.

In tien jaar tijd hebben de Amerikanen 12 miljoen vaten leeggegoten over Vietnamese bossen en akkers. Het is uiterst giftig spul, staat stijf van de dioxine, wat zich ophoopt in de bodem en het water. Logisch dus dat ook Vietnamezen erdoor ‘besmet’ raakten, zoals Tran To Nga, destijds Vietcongstrijdster.

Allerlei soorten kanker

De gevolgen zijn dramatisch. Nu nog, vier generaties na de oorlog, worden in Vietnam kinderen geboren met ernstige lichamelijke en geestelijke beperkingen. Hun aantal wordt geschat op een half miljoen, veel volwassenen hebben ernstige gezondheidsklachten. Zo heeft Tran To Nga allerlei soorten kanker.

De tweede vrouw is de Amerikaanse journaliste/activiste Carol Van Strum. Zij trok in de jaren zeventig met haar gezin naar Oregon, om daar idyllisch te kunnen wonen in de bossen. Destijds zag de Amerikaanse regering, onder druk van de publieke opinie en media, af van een verdere inzet van Agent Orange in Vietnam.

Maar voor civiele doeleinden, bijvoorbeeld voor het ontbladeren van bossen in Oregon, mocht het wel worden gebruikt. En dat deed de lokale houtindustrie dus op grote schaal. Ontbladerde bomen laten zich immers gemakkelijk verwerken. Van Strum keerde zich als een der eersten tegen dit gebruik, richtte met haar gezin een actiegroep op, verzamelde medestanders, deed onderzoek en trok juridisch ten strijde tegen de houtindustrie en de chemie: ze is moedig en volhardend, een lichtend voorbeeld voor veel andere lokale actievoerders.

Deze documentaire laat heel goed zien hoe verwoestend Agent Orange is. De beelden van de kindertehuizen in Vietnam zijn van recente datum en ronduit aangrijpend. Eigenlijk verwonderlijk, hoe weinig we in het Westen daarover weten. De beelden roepen ook allerlei vragen op, die wel aangestipt maar helaas nauwelijks uitgediept worden. Was de grootschalige inzet van Agent Orange eigenlijk niet gewoon chemische oorlogsvoering? En: hebben de Amerikanen genocide gepleegd?

Tran To Nga heeft in ieder geval in Frankrijk de Amerikaanse fabrikanten van het ontbladeringsmiddel voor het gerecht gedaagd. Wat daarbij precies haar inzet is, blijft helaas onduidelijk. Dit jaar doet de rechter uitspraak, dan zullen we dat misschien wel weten.

Voor het Franse proces is dankbaar gebruikgemaakt van vaak geheime informatie die Van Strum en haar medestanders in de VS eerder verzamelden over de ontwikkeling, productie en het gebruik van Agent Orange. Hun zaak diende grotendeels in de jaren zeventig en tachtig. Archiefbeelden laten zien dat, voor wie het wílde weten, toen ook al de gevolgen van het ontbladeringsmiddel bekend waren.

De chemische industrie als gewetenloze schurk

Een arts meldde bijvoorbeeld toen al opmerkelijk veel miskramen, bewoners klaagden over hun gezondheid, sommigen stierven vroegtijdig. De chemische industrie wordt daarbij neergezet als gewetenloze schurk die door haar tegenstanders beschuldigd wordt van diefstal, intimidatie maar ook van brandstichting, met dodelijke afloop.

Zo ging het huis van Van Strum in 1977 in vlammen op, waarbij haar vier kinderen de dood vonden. “De brandweer had het over brandstichting”, herinnert Van Strum zich, die er verder niet over wil praten. Helaas, want nu blijft toch vooral de vraag hangen waarom de politie destijds geen onderzoek heeft ingesteld.

Zo zijn er wel meer open eindjes in de documentaire. Waarom liep bijvoorbeeld de juridische strijd van Van Strum en haar medestanders op niets uit, terwijl Vietnamveteranen wier gezondheid te lijden had onder Agent Orange de chemiereuzen wél op de knieën wisten te krijgen? De fabrikanten troffen met hen een miljoenenschikking.

Wat de documentaire wel duidelijk maakt is de macht en de gewetenloosheid van de chemische bedrijven. Het komt allemaal voorbij: een wetenschapper van gezag die zich voor hun karretje laat spannen. Defensie-rapporten over de gezondheidsproblemen van Amerikaanse militairen die 35 jaar in een kluis verdwijnen. Maar ook manipulatie met onderzoeken. Of de arrogante manager die het nog één keer uitlegt omdat ‘het publiek het niet begrijpt’. Dus: “Onze chemicaliën doen niemand kwaad”. Kortom, een klassieke documentaire, met duidelijke schoften, gruwelijk veel slachtoffers en echte, activistische helden.

Wilt u deze film zien? Klik hier voor meer informatie en kaartverkoop.

Movies that Matter is een filmfestival over mensenrechten. Het vindt plaats in Den Haag, van 16 tot en met 25 april 2021. Ga voor recensies en interviews met regisseurs naar trouw.nl/moviesthatmatter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden