Interview The Paper

The Paper is een hitserie waarin Kroatië eindelijk eens niet alleen als decor dient

‘The Paper’ volgt de journalisten op de redactie van een fictieve krant. Beeld netflix

Het is de eerste televisieserie die Netflix in een Balkanland heeft opgekocht. En het is een hit, de opnames voor het derde seizoen van ‘The Paper’ zijn in volle gang. De lotgevallen van de journalisten op een krantenredactie in een Kroatische kuststad spreken kijkers wereldwijd aan.

Akcija!” Dalibor Matanic kondigt de opname voor aflevering vijf aan en neemt op zijn regisseursstoel achter de monitor plaats. Het wordt muisstil op de set van ‘The Paper’. De filmcrew is neergestreken bij een strak ingericht appartement in een buitenwijk van Zagreb. Cameramannen, visagisten en producers lopen rond in korte broek; de thermometer tikt bijna de 40 graden aan. Een groot contrast met eerdere draaidagen in Rijeka waar het aan een stuk door regende.

In die havenstad speelt de succesvolle Kroatische serie zich eigenlijk af. Het is de plek waar de redactie van Novine gevestigd is. De lotgevallen van de journalisten van deze fictieve krant staan centraal in de eerste televisieserie uit een Balkanland die door Netflix is aangekocht. Kijkers in zo’n 190 landen kunnen nu volgen hoe de laatste onafhankelijke krant in het land wordt opgekocht door de rijke nietsontziende zakenman Mario Kardum.

Overdonderd

Ivica Dikic, de schrijver van de serie die als journalist op verschillende redacties werkte, kwam op het idee toen de gerespecteerde Kroatische krant Novi List werd overgenomen. Wat kan er ­gebeuren als een tycoon een krant ‘aanschaft’, niet uit liefde voor de journalistiek, maar als machtsmiddel, louter om zijn eigen zakelijke belangen te behartigen, wilde hij weten.

Ivica Dikic, schrijver van ‘The Paper’.

In een hotellobby in Zagreb legt Dikic uit dat in Kroatië en andere landen in de regio de autonomie van de newsroom al bijna een ‘vergeten herinnering’ is geworden. “Een eigenaar is nu alles, in de praktijk staan redacteuren zwak. Een eigenaar kan onderwerpen die voor hem van belang zijn op de agenda zetten, zoals Mario Kardum dat in de serie doet.”

De teloorgang van onafhankelijke journalistiek spreekt kennelijk aan als thema, want de serie is wereldwijd een hit. Dikic is nog altijd overdonderd door het succes. “Ik had wel verwacht dat The Paper in de regio zou aanslaan, maar de serie wordt bijvoorbeeld ook heel goed bekeken door Brazilianen, ­Argentijnen en Mexicanen.” Het verhaal mag dan lokaal zijn, de thema’s zijn universeel. “Kijk maar naar de ­Verenigde Staten, waar Jeff Bezos The Washington Post heeft gekocht en een Chinese zakenman de LA Times heeft overgenomen.”

Corruptie en intriges

De redactie van Novine worstelt met de nieuwe situatie. Corruptie, intriges en persoonlijk gewin strijden aflevering na aflevering om voorrang. Dat alles ­tegen de achtergrond van kustplaats Rijeka; een rauw decor van roest en ­regen. Van verlaten industrieterreinen waar deals worden gesloten en afrekeningen plaatsvinden. Heel bevrijdend, vinden de makers van The Paper, dat Kroatië nu eens de hoofdrol speelt en niet alleen als decor fungeert, zoals in de serie ‘Game of Thrones’ of in de speelfilm ‘Mamma Mia’.

Kroatië is voor de serie uitstekend gecast, vindt Dikic. “Het is een klein land waar media, politiek en rechtspraak verstrengeld zijn. Om dat goed bloot te leggen, wilde ik een drieluik maken, waarin de verschillende invloeds­sferen in de maatschappij aan bod komen.”

In de eerste serie staan de media centraal, in de tweede de politiek en in de derde de rechterlijke macht. “In Kroatië kun je het niet over media hebben zonder de politiek in gedachten te hebben. Journalisten staan erbij stil wat voor ­repercussies hun verhaal kan hebben.” ­Dat wordt duidelijk als de president in de serie, Ludvig Tomasevic, dreigend optreedt tegen een journalist die hem een kritische vraag stelt. “U denkt nog altijd dat u alles kunt vragen, maar de wereld is veranderd. Bent u soms vrij van zonden?”

Acteur Dragan Despot speelt president Ludvig Tomasevic in ‘The Paper’. Beeld netflix

Vrij van zonden zijn de journalisten zeker niet. In The Paper zijn ook zij corrupt en gevoelig voor machtsspelletjes. “Ik wil journalisten niet neerzetten in Hollywood-stijl, als alleen maar rechtvaardige mensen die heldendaden verrichten. Ze zijn zelf ook gelaagde mensen, die gevoelig kunnen zijn voor allerlei invloeden.” Die – in elk geval in de serie – veel roken en drinken en in bluesy bars de laatste roddels uitwis­selen en verbondjes sluiten.

Strakke haarlok

“We moeten vooral veel sigaretten, drank en telefoons laten aanrukken”, zegt runner Momo Borak van de filmcrew lachend. Hij heeft net met onder andere sinaasappelsap een drankje gebrouwen, dat in de volgende scène braaksel moet voorstellen. Ondertussen heeft acteur Dragan Despot, die president Tomasevic speelt, zich buiten het appartement opgesteld. Hij beent over het grasveld haastig naar de achterkant van het huis, vouwt zijn handen tot een pistool en kijkt dreigend naar binnen. “Nice, very nice!” roept regisseur Matanic. Tijd om even te pauzeren. Heeft hij voor zijn rol als president een bestaande politicus in gedachten? “Nee, zeker niet”, zegt Despot lachend. “Echte politici zijn veel te saai!”

Het lijkt het erop dat politici zich ­andersom wel door de serie laten inspireren. Een van de kandidaten voor de Kroatische presidentsverkiezingen van volgend jaar, Miroslav Skoro, vertoont in elk geval veel gelijkenis met Tomasevic. En dat komt niet alleen door zijn strak gekapte haarlok. De zanger en zakenman praat soms net als de tv-president. Het valt ook schrijver Dikic op. “Het kan natuurlijk toeval zijn, maar hij gebruikt precies dezelfde retoriek als Tomasevic. Ze tappen uit hetzelfde vaatje met soms exact dezelfde zinsconstructies. ‘We zullen de regering ­teruggeven aan het volk’, dat soort ­uitspraken.”

Dikic schetst wel een heel somber beeld van politici, geeft hij toe. “Het is ook echt slecht gesteld met de politici in mijn land. Ik had de karakters ook wel uitvergroot als dat niet het geval was geweest. Het is goed om de mogelijke scenario’s te onderzoeken, zodat mensen in de echte wereld meer op hun hoede zijn. Vooral corruptie heeft als een soort kankergezwel een enorm ­effect op het dagelijkse leven.” Bang dat mensen Kroatië door zijn serie negatief gaan bekijken, is Dikic niet. “Met liegen over je land bewijs je het geen dienst. Ik denk dat je de maatschappij juist vooruit helpt door licht te werpen op de plekken die niet op toeristische ansichtkaarten te zien zijn.”

Op de set van ‘The Paper’. Beeld netflix

Het wordt een stuk grimmiger

En The Paper wordt nog een stuk grimmiger, waarschuwt Dikic. In het laatste deel van de trilogie gaat het verder bergafwaarts. “Cinematografisch zal het er weliswaar zonniger uitzien – er zijn minder grijze luchten dan in de eerste twee delen – maar wat betreft thematiek wordt dit seizoen de donkerste van de drie.” Daarin wordt namelijk justitie aan de kaak gesteld; vooral de rechtsstaat is volgens Dikic de laatste jaren een bron van serieuze zorg ge­worden. “Als rechtvaardigheid gekocht kan worden, is dat op lange termijn heel schadelijk voor de democratie.”

Toch zullen er in de laatste afleveringen niet veel rechtszalen te zien zijn. “Ik wil vooral aantonen dat veel belangrijke deals eerder worden gesloten in een setting als deze hotellobby dan in de rechtszaal. En duidelijk maken dat mensen zich als criminelen gaan gedragen, als zij via informele routes zaken voor elkaar kunnen krijgen.”

En dus is de tv-crew niet bij de rechtbank neergestreken, maar bij het luxe appartement in Zagreb, dat in de serie toebehoort aan topadvocaat Michael ­Popovic, gespeeld door acteur Goran Grgic. Zwalkend komt hij thuis, in gescheurd overhemd en met een veeg lippenstift op zijn wang. Volgend voorjaar wordt op Netflix duidelijk wat voor stinkende zaak aan deze scène is voorafgegaan. Nu maakt Popovic nog even heel realistische braakgeluiden boven het toilet. De regisseur kan zijn lachen niet inhouden. Nog een keer over dan. “Akcija!”

The Paper. Het eerste en tweede seizoen zijn nu te zien op Netflix.

Lees ook:
Trouw nooit met een Kroatische

Zij vluchtte naar Nederland. Hij viel op haar, en kreeg er - nu ruim twintig jaar geleden - een Kroatische schoonfamilie bij. Trouw-redacteur Jonah Kahn ging na wat er bijzonder aan hen is.

In de zomer van 2018 werd een editie van het weekendmagazine Zomertijd gewijd aan Kroatië. De verschillende artikelen vindt u op trouw.nl/dossier/zomertijd-in-kroatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden