Review

Terugkeer naar een arm Siciliaans dorp

Jaren geleden zag ik de film 'Pane e cioccolata', het verhaal van een Italiaan die naar Zwitserland was geemigreerd. Naar aanleiding van het thema van de afgelopen boekenweek moest ik er weer aan denken. De hoofdpersoon uit de film voelt zich niet geaccepteerd in Zwitserland en besluit terug te gaan naar Italië. Maar dan blijkt dat hij zich daar ook niet meer thuisvoelt. Hij pendelt eindeloos heen en weer en de film eindigt op het moment dat hij uit de trein is gestapt en over het spoor door de tunnel terugloopt, het maakt eigenlijk niet eens meer uit welke kant op. Hij is verdwaald tussen twee culturen.

Zo vergaat het ook Corrado uit 'De Valstrik' van Giovanni Chiara. Hij wordt als jongen vanuit een klein dorp op Sicilië naar Bologna gestuurd om daar een opleiding te volgen, maar in Bologna blijft hij gezien worden als een Siciliaan, een buitenstaander. Wanneer hij teleurgesteld terugkeert naar Sicilië blijkt hij ook daar niet meer te kunnen aarden. Hij is weliswaar afgestudeerd maar ja, ,,in de letteren. Dus kom je terug in Sicilië, het land van de doctorandussen, waarvan de helft afgestudeerd is in de letteren...'

Corrado, die gewend is een goed leventje te leiden in Bologna, glijdt langzaam af naar de schaduwkant van de samenleving, zonder dat in de gaten te hebben, en hij sleurt zijn oude vader mee in zijn val.

Als het verhaal begint is Corrado al dood. Don Gaetano, de vader, ontdekt dat Corrado enorme schulden heeft achtergelaten en dat met zijn dood de zaak nog niet beklonken is. De schulden zullen vereffend moeten worden en daarvoor zal don Gaetano het laatste stukje land dat hij nog bezit moeten verkopen. Dat weigert hij. De laatste dagen voor zijn dood loopt hij rond op zijn land en kijkt terug op zijn leven.

Aan de hand van kleine gebeurtenissen schildert Chiara de sfeer van een arm Siciliaans dorp waar veel mensen al zijn geëmigreerd, naar Amerika, of gewoon naar het vasteland van Italië. Een dorp dat klem zit tussen oude tradities en de moderne tijd, dat is omringd door onvruchtbare landerijen die vaak braak liggen, omdat veel mensen geen zin meer hebben in het harde werk op het land. Een dorp waar een zekere welvaart is gekomen door het geld dat de emigranten naar huis sturen. Een gesloten cultuur waar niet wordt geduld dat iemand zich onttrekt aan de regels, met altijd de dreigende schaduw van de maffia.

Giovanni Chiara, zelf geen Siciliaan overigens, beschrift prachtig hoe de gelukkigen die erin geslaagd zijn elders een goed bestaan op te bouwen voortdurend worden geteisterd door onverwachte bezoekjes (en eindeloze logeerpartijen) van mensen uit hun dorp, hoe hard ze ook proberen hun adres geheim te houden.

Aan de hand van don Gaetano wandelen we door het dorp en zien telkens een glimp van wat zich achter die gesloten gevels afspeelt. En al is don Gaetano uit eigen verkiezing een buitenstaander geworden, op zijn begrafenis 'liep het hele dorp achter hem aan, niemand uitgezonderd'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden