Great American Novels

‘Tender is the night’: ernstige waarschuwing voor de door Trump gepredikte succesformule

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Aflevering 3: Tender is the night.

Hoe teder is de nacht eigenlijk in F. Scott Fitzgeralds roman Tender is the night uit 1934, een boek waarin bij nader inzien nogal wat dubieuze zaken­­ als gangbaar en alledaags voorgesteld worden. En dan vooral als het om hoofdpersoon Dick Diver, psychiater, gaat. Hij lijkt in onze eenentwintigste-eeuwse ogen ondanks zijn aantrekkelijke en innemende ver­schijning een wat elitaire man, iets te verzot op jonge meisjes om in onze tijd ongeschonden door de ballotage te komen, zijn opvattingen hebben soms vaag racistische trekjes en hij lijkt me eerlijk gezegd ook een twijfel­achtige therapeut: hij flirt met kwetsbare patiënten die daar last van hebben.

En toch: je proeft, ondanks die tekortkomingen, ook een soort vooroorlogs optimisme in alles, een voorspoedige wereld van veelbelovende mensen... tot het langzaamaan misgaat.

Natuurlijk, de titel Tender is the night staat als een huis, sommige critici vinden het Scott Fitzgeralds beste boek, het fungeert een beetje als Amerika’s Welt von Gestern, maar toch zullen de meeste lezers eerder naar zijn vroegere roman The Great Gatsby grijpen, misschien wel vanwege die vagelijk incorrecte kantjes van dr. Dick Diver. Beide boeken delen trouwens hun positieve titel – ik zie vooral vrolijke party’s en luchthartig gekout boven glazen champagne voor me – en een negatief verloop, zowel Gatsby als Diver gaan ten onder.

En het begint zo mooi in Tender is the night, haast als het credo van Amerika op z’n paasbest, als Scott Fitzgerald de ongerepte dokter Dick Diver introduceert met zijn ‘illusies van eeuwige kracht en gezondheid en van de wezenlijke goedheid van de mensen’, maar de schrijver voegt er direct zijn eigen scepsis aan toe. ‘Het waren de illusies van een volk, de leugens, afkomstig van generaties moeders uit de pioniersdagen, die hun kinderen op geruststellende toon hadden moeten wijsmaken, dat er helemaal geen wolven om de blokhut slopen.’

Het ideale en idealistische plaatje van rijkdom en aanzien, oftewel the American dream, raakt gedurende het boek steeds verder ondermijnd en ontwricht; de onweerstaanbare dokter Diver eindigt, ogenschijnlijk door toedoen van zijn labiele vrouw maar wat mij betreft vooral door zijn geestelijke leegte, als een alcoholist en een moreel wrak. En je kunt de schuld van zijn betrekkelijke hellevaart niet eens uitsluitend aan de Amerikaanse maatschappij geven, want het verhaal speelt zich grotendeels af aan de decadente Côte d’Azur te midden van Amerikaanse expats die min of meer door het leven boemelen.

Holheid van de wereld

Kenners zijn het erover eens dat het verhaal van dokter Dick en zijn hysterische vrouw Nicole die aan schizofrenie lijdt, in hoge mate gebaseerd is op Scott Fitzgerald zelf en zijn vrouw Zelda – hij schreef het toen Zelda voor schizofrenie behandeld werd ­– maar wat je vooral proeft is de langzame verloedering van de Amerikaanse geest, lyrisch beschreven, dat wel. Wat Scott Fitzgerald neerzet is de intrinsieke holheid van een wereld, die gebaseerd is op uiterlijke schijn en welvaart voor aardige, goedwillende mensen, maar die het zonder echt moreel kompas moet stellen.

Er is een fundamenteel verdriet in de wereld dat overwonnen moet worden, maar dat lukt niet met geld en status. Je zou het een ernstige waarschuwing voor de door Trump gepredikte Amerikaanse succesformule kunnen noemen. Nadat ik Tender is the night herlezen had dacht ik, ondanks mijn liefde voor Amerika: de Oude Wereld is toch beter.

F. Scott Ftzgerald
Tender is the night
Ama Books LTD
336 blz.; € 7,99

Lees ook eerdere afleveringen in deze serie, over ‘Oh, Pioneers’ en ‘Huckleberry Finn’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden