Taal Peter-Arno Coppen

Te zijn of niet te zijn, dat is de vraag

Onlangs leverde ik een aflevering van deze rubriek in waarin stond ‘Er lijken omstandigheden waarin dit zinsdeel weglaatbaar is’. Daarop kreeg ik een opmerking van de Trouw-redacteur, of ik misschien hiermee ook de weglaatbaarheid van ‘te zijn’ wilde illustreren. 

Nee, niet bewust, maar daar zegt u zowat. Voor mij klonk die zin prima, maar in de krant staat hij nu met ‘te zijn’. Ook goed, maar had de redacteur gelijk?

Ik zal het maar meteen verklappen: ik weet het niet zeker. Er bestaat bij mijn weten geen officiële regel die zegt dat je ‘te zijn’ niet mag weglaten bij ‘lijken’. In de Algemene Nederlandse Spraakkunst staat juist dat het wel weggelaten kan worden, maar alle voorbeelden betreffen het koppelwerkwoord ‘te zijn’ (‘Dit lijkt nodig te zijn’ kan net zo goed worden ‘Dit lijkt nodig’).

In mijn zin is ‘lijken’ geen koppelwerkwoord. In ‘Er lijken omstandigheden te zijn’ heeft ‘zijn’ de betekenis ‘bestaan’ (het zogeheten ‘existentiële zijn’). Kun je dat werkwoord ook weglaten bij ‘lijken’? Daar bestaat volgens mij nog geen beschrijving van.

Gradaties

Het existentiële ‘zijn’ komt ook voor met plaatsbepalingen. ‘Ik ben op de boot’ zegt niet wat ik ben, maar waar ik ben. In die gevallen lijken er wel verschillende gradaties van weglaatbaarheid. ‘Er lijken mensen op de boot’ is een gekke zin, maar ‘Er lijken te veel mensen op de boot’ is weer een stuk beter.

Het lijkt erop dat de aanwezigheid van extra eigenschappen in de zin (‘te veel’, of die bijzin met ‘waarin’) aan ‘te zijn’ toch een zweem van koppelwerkwoordbetekenis geeft. Net voldoende om voor sommige mensen weglaatbaar te worden.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden