Opinie

Te veel blad aan tulpen uit Zweden

Twaalf jaar geleden benutte de Zweedse choreograaf Mats Ek voor het eerst het in dans gerijpte acteertalent van vier veertig-plussers, bij de start van NDT 3. Nu grijpt hij het Holland Dance Festival in Den Haag aan om vijf danssenioren te huldigen met achttien korte toneeldialogen, die hij 'Tulips' noemde.

Zijn vrouw Ana Laguna, zijn broer Niklas Ek, Ivan Azauley van het Cullberg Ballet en de twee 'diehards' van NDT 3, Sabine Kupferberg en Egon Madsen beschouwt de Zweed als zijn artistieke familie. De bloemrijke, van een bizarre associatiedwang getuigende teksten schreef Ek al in 1993, na zijn eigen afscheid van het Cullberg Ballet. Nu mogen psycho-analytici, wereldpolitici, kunsthistorici, dramaturgen hun tanden stuk bijten op de ongebreidelde symboliek. Al zijn eigen jarenlange bemoeienissen met toneel en dans, variërend van klassieke toneelliteratuur tot gemoderniseerde romantische balletten, maar ook zijn zwartgallige visie op de wereldpolitiek lijken hier door Ek samengeperst. Taal en beweging, beide werden in zijn innerlijke smidse tot een zwaard gesmeed, waarmee de vijf zich door een gitzwarte jungle banen.

Op het toneel staan gedraaide en strakke pilaren, enkele meubelstukken en kamerwanden. Daartussen bollen ovalen eilandjes als zwangere buiken op: een mythisch mijnenveld waarin de spelers gedoemd zijn op de traditie van het gesproken toneel over te stappen. Hier liggen alle helden en heldinnen sinds de klassieke oudheid als boobytraps begraven.

Op basis van de bekende stelling van Susan Langer 'Drama is the art of memory, dance the art of destiny' wordt het geheugen in hun danslichamen in toneelhistorische spreektaal weerspiegeld. De rijgdraad binnen de achttien dialogen is het persoonlijke charisma van elk der vijf dansers. Als acteurs trekken zij puur traditionele acteerkunst uit hun fysieke registers; als dansers leveren zij grillig eigentijds weerwerk. Dat ouderwetse acteren heeft iets grotesks en zelfs gênants, en toch is het juist die combinantie van groots drama en subtiele dans waar het in alle scènes om draait. Was er tot op heden een acteur of actrice die ook zo kan dansen om het onuitspreekbare te 'zeggen'? Moeder natuur, moeder de vrouw, de overspelige echtgenote, Mutter Courage of Jezus Maria... het zijn Ana Laguna en Sabine Kupferberg die hier de twee uitersten van tragisch en komisch belichamen.

Alle Shakespeariaanse koningsdrama's, klassieke anti-helden en Don Quichote's in zijn stem en spierbundels verenigend heft Niklas Ek al meteen een reusachtig zwaard omhoog om zijn spiegelbeeld te vermorzelen. Ana Laguna, dribbelend als zijn hofnar, weerhoudt hem, ter opmaat van een uitputtingsslag van maar liefst tweeënhalfuur. Hoe intrigerend het spel tussen gesproken woord en onuitspreekbare beweging ook is, het beroep op volharding is te groot, zowel voor uitvoerenden als publiek.

Grootste tegenwerkende kracht is de tongval. De van huis uit Spaanse, Duitse, Zweedse, Franse en Deense spelers struikelen, sputteren en spugen soms letterlijk in Eks Engelse klankenbrij, met onbedoelde bijsmaken als gevolg. Hun tong ('die gymnastische leugenaar') wordt pas ontlast als zij met hun ledematen mogen gaan rijgen. En ook al laat hun tanigheid geen technische hoogstandjes meer toe, de vijf zijn daarin nog altijd meesters. Dan pas zie je de stampers in de bloemrijke teksten in hun mond. Het kernprobleem van Tulips is de stuurloze mateloosheid. Eks regie mist de kennis van elke Hollandse huisvrouw, dat tulpen zich beter laten schikken als er bladeren worden verwijderd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden