InterviewSchrijfster Tatjana Almuli

Tatjana Almuli doet fictief verslag van de uitgestelde rouw over de dood van haar moeder

Tatjana Almuli Beeld Maartje Geels
Tatjana AlmuliBeeld Maartje Geels

Ervaringsdeskundige Tatjana Almuli schreef autofictie over een tiener die haar moeder verliest. Een moeder die een geheim meeneemt in het graf, tot haar dagboeken opduiken. ‘Haar woorden waren pijnlijk en confronterend.’

Eline Crijns

Schrijfster Tatjana Almuli (30) was zestien jaar toen haar moeder overleed. Die bewuste avond zat ze in het Concertgebouw. ‘Toen de koningin van de nacht die beroemde hoge f de wereld in spuwde, blies mijn moeder haar laatste adem uit’, schrijft ze in haar recent verschenen roman Ik zal je nooit meer.

Uitgestelde rouw is het leidende thema, want na het overlijden van haar moeder gaat Almuli op slot. “Ik voelde bijna niks, had moeite mensen toe te laten of hulp te accepteren”, zegt ze. “Ik leefde op de automatische piloot. Mijn overlevingsmechanisme was sterk zijn en laten zien dat ik op papier geslaagd was.”

Ze rondt haar middelbare school af en daarna een studie Nederlands. “Maar op mijn twintigste had ik een heftige depressie en ik had sinds mijn tienertijd een eetstoornis ontwikkeld”, vertelt ze.

In haar eerste boek Knap voor een dik meisje (2019) schrijft Almuli over de stereotypes van dikke mensen in de samenleving en de vooroordelen waar ook zij mee te maken krijgt. In 2015 raakt ze als deelnemer aan het televisieprogramma Obese in een afvalrace 56 kilo kwijt. “Ik heb mezelf altijd te veel gevonden, fysiek omdat ik dik ben, maar in therapie leerde ik dat het gevoel te veel te zijn ook over mijn mentale kant ging.”

Ze stopt haar verdriet en woede weg

Telkens als haar overleden moeder ter sprake komt, klapt ze dicht. ‘Soms krijg ik het heel koud, soms onnoemelijk warm en mijn ogen schieten ongefocust alle kanten uit’, schrijft ze over die momenten. Het wordt langzaamaan duidelijk dat de manier waarop ze met haar emoties omgaat, verstoord is. Een van de oorzaken is dat ze nooit echt gerouwd heeft om het verlies van haar moeder; ze heeft haar verdriet en woede weggestopt.

Almuli besluit haar verlies alsnog aan te gaan. “Voor een rouwproces heb je stilstand nodig, maar onze prestatiemaatschappij gaat over nuttig zijn. Daarom besloot ik van de zoektocht naar wie mijn moeder was een schrijfproject te maken; een boek waar anderen ook iets aan hebben. Zo kon ik mezelf de tijd die ik ervoor vrij maakte, gunnen.”

Almuli werkt tweeënhalf jaar aan het boek, maar wordt bij vlagen overspoeld door haar emoties en door de ontdekkingen die ze doet. “Sommige maanden kwam er niks uit mijn handen, omdat ik er zelf eerst doorheen moest gaan.”

In het boek is er dan ook geen ontkomen aan de emoties van de schrijfster. Meelezen betekent meebeleven; het schuurt en wringt, plakt en wrijft. Haar buikpijn neem je als lezer haast over, je zintuigen worden overspoeld door de karrevracht aan woede en verdriet van de schrijfster. Het is net niet larmoyant.

Ik zag alleen de eendimensionale sprookjeswereld

De schrijfster vertelt in de roman dat haar moeder opgroeide in een welvarende familie. Ze woonde met haar broers en zus in een voornaam huis, waar ze tennisbanen en een zwembad in de tuin tot haar beschikking had. Almuli: “Ik wilde graag dat zij daarover vertelde. Ik zag alleen de eendimensionale sprookjeswereld, waarin zij opgroeide met bedienend personeel, dat diners serveerde aan lange tafels.”

Uit die wereld vluchtte haar moeder op negentienjarige leeftijd. Almuli: “Pas later begreep ik waarom mijn moeder haar schepen achter zich had verbrand”. Met een geliefde kwam haar moeder via New York op Martha’s Vineyard terecht, een hippie-eiland bij Boston. Twaalf jaar bleef ze op die plek. “Een trip naar dat eiland zou het beginpunt van mijn zoektocht worden. Het is voor mij een mythische plek, omdat mijn moeder er zo veel meemaakte”, vertelt Almuli. Corona gooide roet in het eten.

Tatjana Almuli Beeld Maartje Geels
Tatjana AlmuliBeeld Maartje Geels

Op Facebook vindt de schrijfster een vriendin van haar moeder, die nog altijd op het eiland woont en veel weet te vertellen over hoe haar moeder was in die tijd en waar ze mee worstelde. Op het eiland ontmoette haar moeder ook haar vader. Terug in Nederland kregen ze samen drie kinderen. Het huwelijk was onbestendig en vol spanningen en mondde uit in een scheiding.

Almuli beschrijft hoe onveilig ze zich als kind voelde en hoe ze haar moeder hoorde huilen in de slaapkamer. “Als kind dacht ik dat haar verdriet ging over haar scheiding van mijn vader. Over dat ze alleen was met drie kinderen en altijd geldzorgen had. Ik voelde dat er iets was, maar er werd niet over gepraat.”

Haar vader onthult het geheim van haar moeder

Haar relatie met haar vader blijft getroebleerd, maar hij is wel een vat vol kennis over haar overleden moeder. Ze ontbiedt hem in de Wolkerstuin, tijdens een schrijfresidentie in het voormalige tuinhuisje van Jan Wolkers in Amsterdam. In een beladen gesprek onthult hij het geheim dat haar moeder altijd heeft verzwegen: ‘Dat gedoe met haar broer Onno (...) zij was dertien, hij achttien en ze moest dingen bij hem doen, seksuele dingen.’

Haar moeders geheim blijkt een familiegeheim. Iedereen zweeg erover. Almuli probeert dat open te breken, zoekt verificatie van deze onverkwikkelijke geschiedenis bij familieleden en vrienden van haar moeder. “Ik heb veel mensen gesproken, maar dat is toch uit tweede of derde hand.”

Totdat de opgeborgen dagboeken van haar moeder boven water komen. “Daarin hoorde ik haar eigen stem, ongefilterd. Haar woorden waren pijnlijk en confronterend, maar ik ontdekte wel dat het misbruik daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. En hoe zij erover dacht”, vertelt ze.

Almuli aarzelde, maar besloot toch dagboekfragmenten op te nemen in haar boek. “Dat voelde voyeuristisch, maar het boek is een gefictionaliseerde weergave van de werkelijkheid. De dagboekfragmenten tonen de twijfels over haar eigen slachtofferschap.”

Haar moeders naam wordt nergens genoemd, waarom? “Haar naam gebruiken voelde niet kloppend, want het is een fictief verhaal geworden, waarin ik haar weergeef door mijn ogen gezien”, zegt Almuli.

“Mijn moeder had twee kanten. Ze was enerzijds iemand die licht in het leven stond, hield van grappen maken, dansen en bewonderd worden. Ze was heel knap en etaleerde haar schoonheid met mooie kleren. Ze genoot van complimenten. Maar ze had ook een kwetsbare, getroebleerde kant. Ze had een diep trauma, waarvan ze op het eiland probeerde te helen. Dat proces maakte ze niet af toen ze eenmaal in Nederland zat met drie kleine kinderen die haar opslokten.”

Er is meer lichtheid en ik kan weer uitademen

Heeft de zoektocht naar haar moeder en het doormaken van het rouwproces Almuli iets opgeleverd? “Ik voel me veel lichter, omdat dingen op hun plek zijn gevallen. De zwaarmoedigheid van mijn moeder, die ik ook heb, is verklaarbaar. Ik heb geleerd dat er zoiets bestaat als transgenerationeel trauma, pijn die wordt overgedragen van ouders op kinderen. Ik weet nu hoe de gespletenheid van mijn moeder mij heeft beïnvloed. Dat betekent niet dat ik verder ga zonder butsen of oog voor het verleden, maar er is meer lichtheid en ik kan weer uitademen.”

Het is altijd beter iets wel te weten, stelt een vriendin van de schrijfster als reactie op het ontdekken van het seksueel misbruik in de familie. Hoe kijkt Almuli daar nu tegenaan? “Het doorbreken van het zwijgen heeft mij geholpen in mijn helingsproces. Maar het maakt mijn omgang met een deel van de familie ook gecompliceerd. Ik heb afgelopen tijd geen contact met hen gehad en het boek hebben ze niet op voorhand gelezen.”

“Ik wilde het schrijven niet nog ingewikkelder maken door er anderen bij te betrekken. Ik probeerde mijn eigen kompas te volgen in wat het beste en meest waarachtige is. Bovendien laat ik in het midden hoe het misbruik precies zat en wie daarbij betrokken waren. Het gaat mij om het aansnijden van dit thema, dat veel te vaak onder het tapijt wordt geschoven. De kettingreactie die het misbruik bij The Voice of Holland teweeg brengt, laat zien hoe belangrijk het is het zwijgen te doorbreken.”

null Beeld

Tatjana Almuli
Ik zal je nooit meer
Nijgh & van Ditmar;
256 blz. €21,50

Lees ook:

Tatjana Almuli viel 56 kilo af op tv, maar had bijna alles na afloop weer terug

In het RTL4-programma ‘Obese’ voeren mensen met ernstig overgewicht een strijd tegen de kilo’s. Het zijn vaak succesverhalen, maar helpt het programma de deelnemers ook op lange termijn?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden