TaalTon den Boon

Tante Sjaan is een vaste waarde, ome Han is nieuw

Deze week ging premier Rutte tijdens de coronapersconferentie in op besmettingen in feestzalen: ‘Wat de zaaltjes betreft, zie je dat tante Sjaan en ome Han met elkaar gaan knuffelen, helemaal met een borreltje op. En dat mag niet.’

Over de relatie tussen tante Sjaan en ome Han mogen anderen speculeren, ze vormen blijkbaar geen (echt)paar want personen uit hetzelfde huishouden mogen vooralsnog wél knuffelen, maar als talig duo kunnen ze zo toetreden tot de verzameling tweetallen die al in Van Dale staan als prototypes van zonderlingen (Jut en Jul), ordinaire types (Sjonnie en Anita) en roomblanke Nederlanders (Henk en Ingrid).

Afgaande op hun namen zijn tante Sjaan en ome Han het prototype van (autochtone) volksmensen die na een drankje graag nog eens, laten we zeggen, samen de polonaise dansen. Waar Rutte ome Han vandaan heeft is onduidelijk, maar tante Sjaan is een voorspelbare naam.

Jordaan of Koog aan de Zaan

Net als tante Mien wordt tante Sjaan geregeld genoemd als prototype van de eenvoudige volksvrouw (op leeftijd). Zo schreef de Volkskrant ooit dat de Stadschouwburg zich niet richt op ‘tante Sjaan uit de Jordaan’. En evenmin op ‘tante Sjaan uit Koog aan de Zaan’, wier naam ook rijmt op haar woonplaats.

Als er een ‘ome’ bij genoemd wordt, heeft die uiteenlopende namen. Zo schreef De Telegraaf over klassenjustitie dat ‘als er iets met het kind van tante Sjaan en ome Koos uit de Tweede Balsemienstraat gebeurt’, zij daar níet van zouden profiteren. En showmakelaar Harry Mens typeerde zijn pennenvrucht ooit als ‘een boek voor tante Sjaan en ome Piet, dus boekhandels als Donner en Scheltema wilden mij helemaal niet hebben’. 

De combinatie die uit oogpunt van rijm het dichtst bij tante Sjaan en ome Han komt, luidt tante Sjaan en ome Daan. Zij figureerden in de jaren zeventig samen in een liedje van cabaretier Hessel van der Wal.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl  of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden