TaalPeter-Arno Coppen

Taalkundig kun je lang niet alles dromen

null Beeld
Beeld

Naar aanleiding van de aflevering van afgelopen maandag kreeg ik post van verschillende lezers. Het ging over een bijzondere constructie van Jeroen van Merwijk, namelijk ‘Ik hoef je niet te zien, ik kan je dromen’. Allereerst merkten lezers op dat Herman van Veen in de jaren zestig al een lied zong met de regel ‘Ik ken je een week, maar ik kan je al dromen’, geschreven door Rob Chrispijn (ere wie ere toekomt). Maar een lezer merkte ook op dat de constructie alleen zo werkt met het hulpwerkwoord ‘kunnen’ erbij.

Dat maakt het allemaal nog interessanter. Je zegt inderdaad gemakkelijker ‘Ik kan je dromen’ dan ‘Ik droom je’ of ‘Ik wil je dromen’, ‘Ik mag je dromen’ of ‘Ik moet je dromen’. De mogelijkheid om een persoon als lijdend voorwerp aan ‘dromen’ toe te voegen is al bijzonder, maar het kan dus ook nog eens alleen in een speciale omgeving.

Bij ‘dromen’ past meer een gebeurtenis dan een voorwerp

Het is vrij zeldzaam, maar er zijn meer constructies die beperkt zijn tot bepaalde vormen of toegevoegde hulpwerkwoorden. Een uitdrukking als ‘Zie dat maar eens uit te leggen’ kan alleen in een gebiedende wijs of met ‘moeten’ (‘Je moet dat maar eens zien uit te leggen’). Het is niet goed mogelijk om te zeggen ‘Ik zie dat maar eens uit te leggen’.

Een ander voorbeeld is ‘Ik kan hem niet uitstaan’. Die constructie bestaat ook alleen met ‘kunnen’. ‘Ik sta hem niet uit’ is geen Nederlands, en ook ‘Ik wil hem niet uitstaan’, ‘Ik mag hem niet uitstaan’ en ‘Ik moet hem niet uitstaan’ is onmogelijk.

Een lezer noemt nog het voorbeeld ‘Ik kan de weg wel dromen’. Ik had opgemerkt dat je bijvoorbeeld geen ‘succes kunt dromen’. Toch sluit dit voorbeeld aan op wat ik schreef: bij dromen past meer een gebeurtenis dan een voorwerp. De zin betekent niet zozeer dat je je de weg kunt voorstellen, maar dat je hem zo vaak afgelegd hebt, dat je die hele gebeurtenis scherp voor de geest kunt halen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden