Taal

Taalbeschouwing voor bèta’s (2)

Houdt u eigenlijk meer van de wat exactere benaderingen van de wereld, en vindt u beschouwingen over taal maar aan de vage kant? Peter-Arno Coppen kiest deze week een taalbenadering waar zelfs een verstokte wiskundige zich bij thuis voelt.

De vorige keer liet ik zien wat monotone stijging en daling in de semantiek inhoudt. Als je zegt dat sommige jongens een thriller gelezen hebben, dan volgt daaruit niet automatisch dat sommige jongens een literaire thriller gelezen hebben, maar wel dat sommige jongens een boek hebben gelezen. Als je de verzameling groter maakt, blijft de waarheid gehandhaafd, als je de verzameling kleiner maakt niet. Dit heet monotone stijging.

Bij ontkenning geldt het omgekeerde: als geen jongens een thriller hebben gelezen, dan volgt daaruit juist wel automatisch dat geen jongens een literaire thriller hebben gelezen, maar niet noodzakelijk dat geen jongens een boek gelezen hebben. Als je de verzameling kleiner maakt, blijft de waarheid gehandhaafd. Dit is monotone daling.

Dit is voor een wiskundige allemaal nog niet zo bijzonder. Het is de semantiek van de quantificationele uitspraken. Het wordt pas interessanter als je nagaat wat de taal nog meer voor mogelijkheden heeft.

Zo is de uitspraak ‘Alle jongens hebben een thriller gelezen’ monotoon stijgend, (want dan hebben alle jongens dus ook een boek gelezen) maar ‘Alleen jongens hebben een thriller gelezen’ is weer monotoon dalend: ook alleen jongens kunnen een literaire thriller hebben gelezen, terwijl ook meisjes een ander soort boek gelezen kunnen hebben.

Nog interessanter wordt het bij hoogstens en minstens. Hoogstens is monotoon dalend: als hoogstens drie jongens een thriller hebben gelezen, dan hebben ook hoogstens drie jongens een literaire thriller gelezen. Maar minstens is weer stijgend.

Taalbeschouwing voor bèta's deel 1 en andere grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en taaltwijfels leest u in de rubriek Taal.

Heeft u ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden