Taal

Taalbeschouwing op een pot pindakaas: waarom jong en oud is, terwijl Jan en Piet zijn

null Beeld

Een lezer meldt mij dat op een pot pindakaas staat: ‘Al sinds 1948 maakt Calvé de enige echte pindakaas waar jong en oud gek op is’. Hij vraagt zich af of daar niet beter is ‘…waar jong en oud gek op zijn’? Het gaat immers om jong én oud, en je zegt ook ‘Jan en Piet zijn gek op pindakaas’ en niet ‘Jan en Piet is gek op pindakaas’.

Voor een taalkundige is hier een bijna ideale wereld ontstaan. Taalgebruikers die zich bij het ontbijt, bij het terloops lezen van de tekst op een pot pindakaas, overgeven aan taalbeschouwelijke activiteiten, veel meer kan de taalkunde niet bereiken. Het is jammer dat het begint met een vraag over goed of fout, maar dat de lezer het verschil signaleert tussen ‘Jan en Piet’ en ‘jong en oud’ maakt veel goed. Want dat is natuurlijk de interessante kwestie: voor je taalgevoel klinkt ‘Jan en Piet is gek op pindakaas’ veel slechter dan ‘Jong en oud is gek op pindakaas’. Onafhankelijk van je oordeel over goed of fout is dat een raadselachtig gegeven. Wat bezielt je taalgevoel?

Collectief enkelvoud

Ik vermoed dat er iets alomvattends in de betekenis van ‘jong en oud’ zit, dat ontbreekt bij ‘Jan en Piet’. Als je het hebt over ‘jong en oud’, dan bedoel je ‘iedereen’, en je verdeelt de hele wereld in feite in twee categorieën. Bij ‘Jan en Piet’ heb je het over twee toevallige individuen uit een grotere verzameling van mensen die mogelijk niet van pindakaas houden. Collectieve aanduidingen als ‘iedereen’ of ‘de hele wereld’ passen beter bij een enkelvoud.

Het werkt natuurlijk niet bij nevenschikkingen van meervouden. Bij ‘kinderen en volwassenen’ heb je weer wel meervoud omdat die woorden zelf meervoud zijn. Maar ‘jong’ en ‘oud’ zijn elk afzonderlijk enkelvoud. Misschien is dus zelfs het enkelvoud wel beter te verdedigen. Als je ‘zijn’ zou gebruiken zou je suggereren dat ‘jong en oud’ niet de hele wereld is.

peter-arno.coppen@ru.nl

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden