Symphonic Cinema

Symphonic Cinema: Mahler vertaald naar het witte doek

Still uit de film 'The Echo of Being' met Greg Wise als de vader en Dominique van Ginkel als dochter. De film is gebaseerd op een periode in het leven van Gustav Mahler.

De klassieke muziek is op zoek naar nieuwe concertvormen. Cineast Lucas van Woerkum biedt uitkomst met zijn Symphonic Cinema. Geen nieuwe muziek bij een film, maar een film bij bestaande muziek.

Er is een redelijk nieuw fenomeen in de wereld van de klassieke muziek dat steeds meer weerklank krijgt. Het heet Symphonic Cinema, wat je zou kunnen vertalen als ‘symfonische film’ of ‘symfonische bioscoop’. Het is allebei. Het gaat hier niet om de populaire en zeer succesvolle filmconcerten, waarbij een symfonisch orkest in de concertzaal bestaande filmmuziek live speelt terwijl de film op groot doek vertoond wordt – zoals bij ‘Star Wars’ of ‘Harry Potter’ bijvoorbeeld. Bij Symphonic Cinema is alles anders.

Cineast en oud-hoornist Lucas van Woerkum, die het concept van Symphonic Cinema bedacht, kiest een compositie uit het klassieke repertoire waaromheen hij een filmisch verhaal verzint. Zo maakte hij eerder al een film bij Rachmaninovs ‘Dodeneiland’, Stravinsky’s ‘De vuurvogel’ en Ravels ‘Daphnis et Chloé’. De films kunnen samen met regisseur Van Woerkum door orkesten worden ingehuurd. Zij spelen dan de oorspronkelijke compositie live bij de beelden, en als een dirigent zijn eigen tempo wil, dan kan Van Woerkum daar achter de regietafel live op inspelen. Beeld en muziek blijven op die manier altijd synchroon lopen.

Nieuw publiek

Een nieuwe concertvorm dus. En veel orkesten zijn daarnaar op zoek om nieuw publiek de concertzaal in te krijgen. De nieuwe film van Van Woerkum heet ‘The Echo of Being’ en is gebaseerd op een periode in het leven van Mahler.

Van Woerkum: “Mijn eerste plan was om het opus 1 van Mahler te verfilmen: ‘Das klagende Lied’. Maar ik kwam er later achter dat de muziek van Mahler het verhaaltje ontstijgt. En ik wilde er geen sprookje van maken. Toen heb ik ervoor gekozen om een treurige gebeurtenis in het leven van Gustav en Alma Mahler als basis te nemen. In de zomer van 1907 verloren zij hun dochtertje Maria. Ze was vijf jaar oud. Ik wilde geen letterlijke vertaling van dit gezinsdrama, maar een meer algemeen verhaal over verlies en rouw, met de geschiedenis van de Mahlers als basis. En met Mahlers muziek als dragende kracht.

“Ik heb er veel over gepraat met Marina Mahler, de kleindochter van de componist, en ook met Antony Hermus die het concert zal dirigeren. We zien in de film niet de componist, zijn vrouw en zijn dochtertje. Het zijn een moderne vader en moeder, die tussen de besneeuwde bergen in een houten huis op een steiger aan een bergmeer afscheid nemen van hun dochter. Die dochter is een stuk ouder dan Mahlers kind.

Prachtig bergmeer

“Ik wilde de gebeurtenis laten zien door de ogen van de drie personages. Een drieluik dus, waarbij ik drie verschillende composities van Mahler wilde gebruiken. Eerst dacht ik aan het symfonisch gedicht ‘Totenfeier’, het Adagio uit de Tiende symfonie en ‘Blumine’. Drie Mahler-stukken die weleens los in de concertzaal klinken. Dat idee heb ik uiteindelijk losgelaten. Ik vond dat de Vierde symfonie erin moest, omdat die symfonie natuurlijk gaat over een kind en de hemel. En zo kwam ik al puzzelend uit bij het Adagio uit de Vierde, ‘Totenfeier’ (het eerste deel uit de Tweede) en het Adagio uit de Negende.

“Ik wist dat de natuur een belangrijke rol moest spelen in de film. Mahlers muziek gaat daar ook altijd over. Ik heb in Oostenrijk en Duitsland naar locaties gezocht, maar kwam uit bij een prachtig bergmeer in de Dolomieten. De spiegelingen van de bergen in het water kun je zien als een symbool voor het hiernamaals, een wereld die doorgaat na de dood. Marina Mahler liet me later een foto zien waarop haar grootvader aan datzelfde meer staat. Ik wist helemaal niet dat Mahler daar geweest was, maar toen voelde de locatie natuurlijk helemaal goed.

Drone shot uit 'The Echo of Being' waarin Greg Wise (vader) langs het bevroren bergmeer in de Dolomieten loopt.

“Toen moesten de acteurs gecast worden. Greg Wise, de man van Emma Thompson, bleek een schot in de roos. Hij verloor zijn zus en heeft over dat verlies en de rouw een boek geschreven. Later kwam Amira Casar in beeld, de moeder uit de film ‘Call Me By Your Name’. Zij vindt ‘Abschied’ uit Mahlers ‘Das Lied von der Erde’ zo ongeveer het mooiste dat er bestaat. Dominique van Ginkel die het meisje speelt, deed al mee in mijn film voor ‘De vuurvogel’.

Buitenlandse pers positief

“De films die ik maak, kunnen niet op zichzelf staan. Zonder klinkende live-muziek zijn ze niets. Net als een partituur. Die moet ook tot klinken komen. Er is veel animo wereldwijd en de buitenlandse pers is over het algemeen positief. Vooral in China is men enthousiast. Daar heeft klassieke muziek niet de ‘heilige status’ als hier in Europa. Maar er zijn ook musici en bezoekers die vinden dat de muziek op zichzelf moet staan en geen beelden nodig heeft. Bij orkesten vindt de ene helft het geweldig en de andere niet. Lauwe reacties zijn er nooit. En dat Marina Mahler en de achterkleindochter van Stravinsky mijn projecten omarmen, is natuurlijk fantastisch.”

‘The Echo of Being’ gaat dinsdag in première in het Amsterdamse Concertgebouw. Het Nederlands Philharmonisch Orkest speelt onder leiding van Antony Hermus delen uit de Tweede, Vierde en Negende symfonie van Mahler.

Lees ook:

Antony Hermus en Noord Nederlands Orkest leveren waarlijke topprestatie met Negende van Mahler

Het tweede wonder voltrok zich aan het eind, waar Mahler zijn muziek, en dus zichzelf, in het niets laat wegsterven. Hermus maakte van deze nauwelijks hoorbare maten iets onvergetelijks. De ontroering hing trillend in de zaal. Magisch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden