Superrijken drijven kunstprijzen op

Het schilderij 'Nafea faa ipoipo?' (1892) van de Franse schilder Paul Gauguin werd onlangs voor een recordbedrag verkocht. Beeld AP

De prijzengekte op de kunstmarkt bereikt nieuwe hoogten. Met de verkoop van het allerduurste schilderij ooit (een Gauguin van 260 miljoen euro) vers in het geheugen, is er al weer een nieuw record te melden: nog nooit ging er zoveel geld om op de mondiale kunstmarkt. Het afgelopen jaar werd voor 51 miljard euro aan kunst verkocht. Dat is 3 miljard meer dan in het topjaar 2007, vlak voor de crisis.

Het gekke is dat voor dat geld veel minder kunstwerken werden verkocht dan in 2007. Toen waren er bijna 50 miljoen transacties, vorig jaar bleef de teller steken op 38,8 miljoen. Conclusie: kunst is duurder geworden. Vooral naoorlogse en hedendaagse kunstenaars zijn 'booming'.

Met dit nieuws opent vandaag de Tefaf in Maastricht, die jaarlijks tienduizenden bezoekers trekt uit de hele wereld. De Tefaf behoort tot de topbeurzen voor kunst, antiek, (vintage) design en juwelen. De superrijken komen hier kopen: oliesjeiks uit het Midden-Oosten, miljardairs uit Rusland en China, en hedgefondsmanagers uit de Verenigde Staten.

Uit het onderzoek dat de Tefaf elk jaar laat uitvoeren, blijkt dat de kunstmarkt na de forse terugval in 2009 (tot 28 miljard), piekt als nooit tevoren.

Naoorlogse en hedendaagse kunst
De groei is vooral te danken aan de exploderende prijzen voor naoorlogse en hedendaagse kunst. Met een aandeel van 48 procent is dat het grootste marktsegment, en het sterkst groeiende: plus 19 procent. Daarna volgen moderne kunst (28 procent), (post)impressionisten (12 procent) en oude meesters (8 procent), met groeipercentages van respectievelijk 6, 10 en 11 procent.

Een groeiende groep nieuwe superrijken die tegen elkaar opbieden, domineert het topsegment van de markt, leert dit marktonderzoek. Kunst is een statussymbool voor deze kopers die alles al hebben en liever pronken met het nieuwste werk van Andy Warhol of Gerhard Richter - wat toch een intellectuele connotatie heeft - dan met het zoveelste miljoenenjacht. Het hippe en artistieke imago van hedendaagse kunst sluit meer aan bij de lifestyle van deze jetset dan een oude meester.

Kunstbubble
Deze kunstbubble baart steeds meer zorgen. Kunst die in privéverzamelingen verdwijnt, is vaak niet meer zichtbaar voor het publiek. Ook voor musea is dit een zorgelijke ontwikkeling, meent Martijn Sanders, die met zijn vrouw Jeannette al veertig jaar kunst verzamelt en tot de belangrijkste collectioneurs van Nederland behoort. Door de hoge prijzen kunnen musea geen werk meer aankopen van grote eigentijdse kunstenaars, waardoor er gaten dreigen te vallen in hun collecties.

Eens spat zo'n kunstbubble ook weer uit elkaar, leert de geschiedenis. Maar wanneer? Zolang de aandelen stijgen, gaat het ook crescendo met de kunstprijzen, is de verwachting. Uit onderzoek is gebleken dat de kunstmarkt met een vertraging van zes maanden tot een jaar de financiële markten volgt, zegt de Tilburgse hoogleraar Luc Renneboog.

Ook de groeiende inkomensongelijkheid leidt, volgens hem, tot stijgende kunstprijzen. Extreem rijken pronken graag met juwelen en antiek, maar ook met kunst. Volgens Renneboog wordt de kunstmarkt ook gemanipuleerd met als doel de prijzen op te drijven. Ook dat houdt de bubble in stand.

Het echtpaar Sanders is noodgedwongen gestopt met het kopen van werk van onder anderen Anselm Kiefer, Cindy Sherman en Christopher Wool. Martijn Sanders: "Het is niet meer te betalen, niet alleen voor privéverzamelaars, die best iets te besteden hebben, maar ook voor musea."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden