Review

Superieure vuilbekkerij

Als je vroeger in de literatuur iets over ons meest succesvolle exportproduct, het baggeren, wilde weten, was je aangewezen op boeken als 'Mannen van Sliedrecht' van K.Norel: stoere kerels met hun zorgen en gezinnen, die wereldwijd gaan baggeren tot roem van de natie. Maar dan is er nu 'Het grote baggerboek' van Ilja Leonard Pfeijffer. 'Ontroerend en leerzaam' zoals het omslag vermeldt, geheel in de trant van vroegere strips 'Lees feestelijk, groei geestelijk'.

Een kleine waarschuwing is wel gepast, het baggerwezen is in de loop der jaren nogal veranderd, krijg ik de indruk. Of tenminste de toonzetting is anders. Pfeijffer heeft zich erg ingeleefd in de baggerende medemens en het resultaat is er dan ook naar: er stijgt een immense putlucht op uit dit boek.

De schrijver brengt overigens niet zozeer het baggeren zelf in beeld alswel de bagger van het leven. Er wordt de laatste tijd nogal grensoverschrijdend geschreven, krijg ik de indruk; sinds het succes van Herman Brusselmans bewegen schrijvers zich vrijelijk over de literaire vuilnisbelt. Nu immoraliteit en obsceniteit al enige decennia zijn vrijgegeven, oefent menig auteur zijn pen als ware hij de markies De Sade zelve. Een voorbeeld daarvan is de tweede helft van de roman 'De tegenhanger' van Atte Jongstra, waarin de auteur tekeergaat als een briesende leeuw.

Maar Pfeijffer overtreft dit alles met gemak. Dit is op afstand het meest vuilbekkende boek dat ik de laatste jaren las. Geen sprake van dat een recensie de taal in dit boek vol 'meurende sleuven' en 'gloeiende kankerteven' recht zou kunnen doen, toch maar een kleine punctie voor de indruk, van de eerste pagina: ,,Maar dat waren verdullemikkie wel dagen bij de Koninklijke, krijg nou tieten. We liepen daar de godganse etgemalen met onze pikkemansen uit de broek te steigeren en deze jongen toevallig nog wel een beetje krapper als het zooitje als je begrijp wat ik bedoelt. Dus. Er was toen dat liedje van start spreading your legs I'm coming tonight. En wij zingen. En ook die van berenlul berenlul geef me nog wat berenspul. Ook zingen natuurlijk.''

Het is een drastische exercitie in schunnig taalgebruik, die enerzijds doet denken aan de stijloefeningen van Queneau, met veel vindingrijke contaminaties, tussenwerpsels als 'dus' 'tering', 'heb ik weer' en Haagse Harry/Jules Deelder-achtig patois, anderzijds aan het surrrealisme van Lautréamont. In zijn gedichten toont Pfeijffer al veel voorkeur voor de taalexcessen van de straat, 'Het grote baggerboek' is daarvan wel een voorlopig hoogtepunt, al zou ik het mijn moeder niet gauw in handen geven. Het is virtuoos en melig ineen en dat je na een tijdje enigszins immuun wordt voor het voze getier klopt ook met het genre.

Is er ook nog een verhaal? Jazeker. Onze baggeraar zit vast, vanwege duistere delicten in de sfeer van pedofilie, orgaanhandel en meer van dat fraais. Zijn psychiater, 'zo'n academici' die van de weeromstuit in een hooggeleerd jargon spreekt, wil 'm vooral gevangenhouden omdat hij, ander soort smeerkezerij, allengs des baggeraars vrouw (Babseflaps, het 'baggerinnetje') tot vleselijke wederdiensten heeft geprest. Diepere zin moet je achter deze academische hypocrisie niet zoeken, niks in de trant van 'schone schijn bedriegt'.

'Het grote baggerboek verschaft geen inzichten', zoals de psychiater ergens terecht meldt. Het is vooral een evocatie van ongeremde zedeloosheid. Een prozagedicht ook dat hardhandig de vloer aanveegt met goede smaak: ,,Maar dus wat dan wel? Poep op je drumstel. Weet jij het weet ik het? Waartoe waarheen? Poep op je teen. Wist ik veel of wist Joost veel. Wat te doen? Poep op je schoen.''

Een excursie door het riool van de taal. Met oranje leeslint. Lezen maar. Of niet. Dus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden