Review

Stuiverroman over corruptie in bajes levert weinig op

'Hij stak zijn hand op naar de portier. De man zwaaide vriendelijk terug, maar ja, die had dan ook geen reden om een hekel aan hem te hebben. Hij stapte naar buiten, waar de windvlagen de najaarsregens opjoegen. Hij bleef even stilstaan, om het koude regenwater over zijn gezicht te laten stromen'.

Dit smaakt naar de Bouquetreeks, en het boek dat Ton Theunis gisteren heeft gepresenteerd, past wat stijl betreft ook op de plank met stuiverromans 'over het ware leven', alleen beschrijft de auteur niet de onmogelijke liefde tussen specialist en verpleegkundige, maar de corrupte praktijken van personeel in de Bijlmerbajes.

Theunis heeft zelf van 1986 tot en met 1988 als bewaarder in De Schans gewerkt, een van de torens van het Over Amstelcomplex, en zit nu ziek thuis terwijl hij helemaal niet ziek is. De bewaarder zag direct na zijn indiensttreding dat de gevangenis zo lek was als een mandje, dat gedetineerden vrij over drank, hasj en harddrugs konden beschikken en dat een paar bewaarders zorgden voor de toelevering.

Theunis heeft de zaak aanhangig gemaakt, en aanvankelijk vond hij een welwillend oor bij de gevangenisdirecteur. Theunis meldde later ook dat bewaarders geholpen zouden hebben bij een ontsnapping uit de Bijlmerbajes in maart 1988, toen zes gedetineerden met valse sleutels de benen konden nemen. De rijksrecherche begon daarop een onderzoek naar de corrupte bewaarders en vanaf dat moment moest Theunis zijn mond houden.

Hij mocht zich uiteindelijk ook niet meer op zijn werk vertonen en moest noodgedwongen de Ziektewet in. En Justitie heeft net deze week laten weten dat er een ontslagaanvraag voor Theunis is aangevraagd, op grond van 'situatieve arbeidsongeschikheid', wat dat ook moge betekenen. Justitie zegt de alertheid van Theunis wel te waarderen, maar neemt hem zeer kwalijk dat hij de corrupte praktijken van zijn collega's aan de grote klok heeft gehangen.

Theunis heeft in het voorjaar van 1990 KRO's Brandpunt gegevens over de Bijlmerbajes-praktijken in handen gegeven, omdat hij vond dat het onderzoek van justitie veel te lang duurde, en te weinig opleverde. Pas in november 1991 werd het corruptie-onderzoek dat justitie inmiddels had uitgebreid naar zeven penitentiaire inrichtingen, afgesloten met het ontslag van drie ambtenaren.

Theunis komt nu met het boek 'De Toren', waarin hij in feite zijn al aan de kaak gestelde misstanden in de Bijlmer, nog even op een rij zet, en de bekende gegevens worden dit maal geserveerd met een romantisch sausje. Theunis beschrijft zijn leven als kruisridder op een afdeling waar de bewaarders en de deti's (gedetineerden) elkaar hard nodig blijken te hebben. Al vrij snel na zijn aanstelling blijkt het mis te gaan. Jan Vos, zoals Theunis zichzelf in het boek opvoert, ontdekt in de eerste maanden al dat er sterke drank wordt gesmokkeld, en die kan niet van eigen makelij zijn, of de firma Stroh zou de eigen stokerij naar de Bijlmer moeten hebben verplaatst. Het bezoek kan nooit hele flessen met rum ongezien naar binnen gesmokkeld hebben, dus de alcohol moet wel afkomstig zijn van platte (omkoopbare) bewakers.

Even later, zo gaat het boek verder, krijgt de bewaker ook daadwerkelijk de aanwijzingen dat collega's voor die drank zorgen, en niet alleen daarvoor. Zij pikken in opdracht van gedetineerden buiten de poort pakketjes drugs op, en leveren tegen betaling die binnen weer keurig af. Theunis lijkt alleen te staan in de groep van collega's, die vooral opvalt door het weinig verheffend taalgebruik. Theunis krijgt ook te horen hoe de ontsnapping van de zes gedetineerden met hulp van binnenuit gegaan moet zijn, maar vindt bij zijn directeur geen gehoor meer. Theunis moet in het vervolg zijn mond houden, Justitie zoekt de zaak wel uit.

De inmiddels ex-bewaarder kan een verdere loopbaan bij justitie wel vergeten, zo blijkt uit de ontslagaanvraag. Zeker nu hij na al die jaren nog eens met een geromantiseerde versie van zijn belevenissen komt. Enerzijds is het begrijpelijk dat een instelling niet verder kan met personeel dat de vuile was heeft buitengehangen. Anderzijds is het triest dat personen die corruptie aan de kaak stellen, zo voor hun waarschuwing worden gestraft. Toch: Theunis lijkt die rol van slachtoffer ook lekker te vinden. Anders was het hem nooit gelukt de verstoorde werkverhoudingen zo 'smakelijk' op te schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden