null Beeld

Tv-columnMaaike Bos

Strijdende vrouwen zijn niet per definitie bewonderenswaardig

Maaike Bos

Een Oscarwinnende, Keniaans-Mexicaanse actrice maakte een documentaire over legendarische vrouwelijke strijders in het West-Afrikaanse land Benin. Warrior women heet haar film, maandag op Canvas. Het verhaal spreekt tot de verbeelding – en dan kun je eigenlijk al weten dat de werkelijkheid genuanceerder ligt.

Actrice en filmregisseur Lupita Nyong’o (39) is de dochter van een voormalige Keniaanse minister van volksgezondheid. Ze kreeg een Oscar en vele andere filmprijzen voor haar bijrol in 12 Years a Slave, en speelde in Marvel-bioscoophit Black Panther een strijder in de vrouwelijke koningsgarde, de Dora Milaje. Toen die op historische feiten geïnspireerd bleek, ging ze op onderzoek uit.

Gefascineerd ging ik kijken. Van de zeventiende tot de negentiende eeuw bewaakten de soms duizenden ‘Dahomey Amazonen’ het koninkrijk Dahomey. Zo’n belangrijke taak uitsluitend voor vrouwen – dat kantelt nog eens het heersende vrouwbeeld! In de nabije oorlog van vandaag zijn vrouwen degenen die mogen vluchten.

‘We gaan hem in stukken hakken’

Helaas bewondert ze die vrouwen al voor ze iets van hen weet. Samen met Benin-expert Martine de Souza mag Nyong’o op audiëntie komen bij de huidige koning van Dahomey en wordt getrakteerd op traditionele dans en muziek. “We gaan hem in stukken hakken”, zingen vijftien prinsessen vrolijk terwijl ze dansend met machetes zwaaien.

De Amazonen, of Ahosi (vrouwen van de koning) genoemd, blijken overal in reliëfs en orale cultuur hun sporen te hebben achtergelaten. Een gids laat haar in de velden een gangenstelsel zien waar de geharde strijdsters zich schuil hielden. Wie koppig was of niet wilde trouwen, moest destijds het vrouwenleger in tussen haar 15de en 34ste jaar. “Ik zou nooit uit vrije wil gaan, maar heb zeker de eigenschappen om te worden gerekruteerd”, zei Nyong’o nog met een lachje. “Ik heb geen talent voor ondergeschikt gedrag.”

Lupita Nyong’o is geëmotioneerd tijdens haar bezoek aan Martine de Souza's moeder Lali. Beeld
Lupita Nyong’o is geëmotioneerd tijdens haar bezoek aan Martine de Souza's moeder Lali.

Maar haar bewondering weerhoudt haar van vragen stellen. Waarom juist vrouwen en geen mannen? Wat voor training kregen ze? Niets. De Ahosi waren bekend om hun onthoofdingen; IS-achtig gedrag. Waarom dan die vrouwen bewieroken? Misschien omdat ze een heldhaftige veldslag leverden tegen de Franse koloniale bezetter in 1892. Speren tegen vuurwapens. Van de twaalfhonderd Ahosi overleefden zestig het drama.

Na een voodoo-ritueel mag Nyong’o een dorpshutje in waar het graf van overlevend Ahosi-strijdster Alewammon als een schat wordt bewaakt. Ze voelt zich vereerd.

‘Wat de Ahosi deden was echt niet goed’

Dan neemt Martine de Souza haar mee naar haar moeder Lali. Die vertelt hoe de Ahosi haar eigen oma als tiener uit Nigeria ontvoerden en als slaaf verkochten in Dahomey. De vrouw is nóg woedend en verdrietig. “Ik ken mijn tantes niet, heb geen familie. Wat de Ahosi deden was echt niet goed.” De Souza, mild: “Ze wilden niet barbaars zijn, maar werden zo getraind”. Oei. Kindsoldaten. Gevoelloos gemaakt door gewelddadige training.

Een monument eert de duizenden mensen die de Ahosi voor de koning tot slaaf maakten en aan Europeanen verkochten voor de trans-Atlantische slavenhandel. Voor Lupita Nyong’o een bittere pil, nadat ze voor heldenfilm Black Panther heeft samengewerkt met de Amerikaanse nazaten van deze grootschalige mensenhandel. Strijdende vrouwen zijn heus niet per definitie bewonderenswaardig. De waarheid blijft nodig.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden