Straattaal is te mooi om alleen in criminele context te gebruiken

Het veelkleurige gebouw Heesterveld in de Amsterdamse Bijlmermeer. Beeld ANP

Als je straattaal wilt snappen, moet je veel op straat zijn. Of eindeloos naar rappers luisteren. Om in tune te blijven met de straattaal die haar zoon bezigt, zoekt Tijd-redacteur Ally Smid contact met de samensteller van een nieuw straatwoordenboek.

‘Soms-word-je-gepakt, risico-van-het-vak.’ Of ze nou van Boef zijn, Lil’ Kleine, D-Double of in dit geval Lijpe, de ritmische taalvondsten en seksistische schunnigheden van rappers schallen bij ons dagelijks door het huis. Termen als zwijgrecht, misgunst, eindstand behoren inmiddels tot de standaardvocabulaire van zoonlief: achttien, tatta, maar wel voetballer in een gekleurd team.

Die schunnigheden vallen mij niet mee, maar de taalvondsten zijn vaak briljant, soms zelfs ontroerend, zoals deze van D-Double: ‘Fock-wie-je-vroeger-was, het-gaat-om-wie-je-later-bent.’ Ik wil meer van die straatcultuur weten.

Tekst loopt door onder de clip van D-Double.

Ik blader door het net verschenen ‘Smibanese woordenboek’, met woorden uit de voertaal van de Bijlmer (de Bims, omgekeerd Smib). De obsessie met geld is bijna op elke bladzij te lezen. Geld is od, saaf, money, paper of cash, en je hebt een jarra, lotto, donnie, bankoe, barkie, doezoe en millie. Ik lees zinnen als: ‘Ik-wil-die-millies-op-de-bank-net-Koen-Everink’. ‘Ik-ga-hem-blessen-met-een-donnie-want-hij-heeft-geen-od.’

De schrijver van dit straatwoordenboek noemt zich Soort Kill, wat ‘een soort gozer’ betekent. Zijn echte naam zegt hij niet, op de tv-zender AT5 verscheen hij bij de presentatie zelfs met een bivakmuts op. Na wat heen en weer mailen blijkt dat hij in Amsterdam-West en in de wijk Gein in de Bijlmer op de basisschool heeft gezeten. En daar later ook op een vmbo-k, ‘zoals iedereen op die school in Ginna een vmbo-k-advies kreeg’. Toch wist hij op te klimmen tot het hbo, want hij deed even journalistiek op de Hogeschool Utrecht, tot hij daar in 2015 werd ‘gekickt’.

Geheim

“In totaal heb ik ongeveer anderhalf jaar over het boek gedaan. Het enige wat ik over m’n jeugd wil zeggen is dat ik een breed beeld heb van de straatcultuur in Amsterdam doordat ik dus in West en Zuidoost heb geleefd, verschillende wereldjes binnen het straatuniversum.”

Bij het idee voor dit woordenboek had hij met veel weerstand te maken. “Straattaal is een codetaal, en als ik het ga uitleggen verklap ik een geheim, vinden sommigen uit het wereldje. Niggas zijn mede door hun verleden niet gewend om te lezen en te schrijven. Bijna de enige niggas die eigenwillig schrijven, zijn rappers. Om straattaal alleen te gebruiken in criminele context is zonde van de schoonheid.”

Smibanese is een mix van Surinaams, Antiliaans en Marokkaans. In de Bijlmer wonen vooral Surinamers en Antillianen, en in Amsterdam-Oost en -West Marokkanen die altijd wel met hen optrekken, meestal door school of voetbal. Maar er zitten ook woorden in die niet uit een van deze culturen komen. Zoals ‘vlakken’ dat ik thuis ook weleens hoor. Waar dat vandaan komt, weet Soort Kill ook niet, zo’n woord ‘is er ineens’. Ik lees: ‘Ik ga vanavond ballie vlakken.’(voetbal kijken). Vlak niet zo lang naar me, kill. Denk je bioscoop? Moet ik je blazen? (Kijk niet zo naar me, moet ik je in elkaar slaan?)

Tekst loopt verder na de video

Vrijdenker

Noem het woord scorro en Soort Kill ontvlamt bijna. “Fuck scorro, want ze behandelden mij alsof ik dom was. Het gedachtengoed waaruit het schoolsysteem voortvloeit is verouderd. Ze willen je er klaarstomen voor de wereld als werknemer, met shitzaken als stage enzo. Maar ik haat kaders en grenzen gewoon! Wij zijn vrijdenkers. Het mooie is dat je dat papiertje ook totaal niet nodig hebt.”

Ik vraag hem waarom veel begrippen in zijn boek zo vrouwonvriendelijk zijn. Meisjes worden bitch, sma, ams, diem, campina, chick of kip genoemd (‘Me-bitch-die-is-vegan-maar-toch-is-ze-m’n-kip’) en zijn alleen maar interessant voor seks en ze kosten geld, want ze willen shoppen. Volgens Soort Kill is dit een smet binnen de hiphopcultuur en heeft het te maken met een ‘minderwaardigheidscomplex van mannen in het wereldje’. “Terwijl iedereen vrouwelijk gezelschap nodig heeft in het leven, doen zij alsof dat niet het geval is. Ze doen alsof vrouwen niet boeien. In de hood creëren veel jongens een vertekend beeld, vaak uit schaamte voor hun thuissituatie. Aan de andere kant valt het reuze mee, hoor. Surinamers, Antillianen en Marokkanen gaan veel intenser om met vrouwen dan blanken. De ziel is meer in het spel. Meer compassie, in positieve, maar ook negatieve zin. Het vrouwonvriendelijke is een wereldwijd probleem, niet alleen binnen dit wereldje.”

Joden

En antisemitisch? “Nee, man!” Maar deze zinnen dan, in het boek? ‘Hij is een jedde, daarom heeft hij zoveel od.’ ‘Ben-op-od-als-een-jedde-maar-me-auto-die-is-Duits.’ “Okay, dit is het idee dat men op de straat over Joden heeft. Maar het is not that deep... het is niet meer dan een stigmatiserend vooroordeel, en die kloppen negen van de tien keer toch niet.”

Soort Kill is in zijn boek kritisch over drugs en lachgas. In veel buurten zie je tegenwoordig van die lege slagroomspuitpatronen op straat liggen. Met het gas daarin maken jongeren zichzelf high waarmee ze hun hersencellen geweld aan doen. “Ja, man. Vind al die shit persoonlijk overbodig. Kids moeten iets anders doen! Is gewoon troep!”

Gaat hij nu langs scholen om te vertellen over zijn boek tijdens saaie lessen Nederlands? “Als scholen ervoor openstaan zeker. Ze kunnen er veel van leren. Ik zou sowieso graag een hoorcollege op de Hogeschool Utrecht willen doen! Bij de opleiding die me in 2015 van school kickte. En een Tedtalk vind ik ook goed. De titel? De pracht van de stoep.” Zonder bivakmuts, welteverstaan.

Thuis leer ik intussen elke dag bij. Aan de ontbijttafel zei mijn zoon laatst: “Gooi nog wat pickwick.” Of ik de theepot even aangaf.

Beeld RV

Leer ook Sbimanees

Am moeder

Bankoe 50 euro

Barkie 100 euro

Centje Centraal Station

Dampoe scheet

Doezoe 1000 euro

Donnie tientje

Jarra 1 euro

Ginna de Amsterdamse wijk Gein

Hood buurt

Jaloezie een van de sterkst heersende emoties tussen niggas onderling

Loesoe gaan vertrekken

Lotto 5 euro

Maggiblok in de smaak vallen als een

Mafilie familie van matties (vrienden)

Merrie Mercedes

Mickey Mouse Business inhoudloze kwesties

Millie 1 miljoen euro

Nigga een donkere man

Rev ver

Roffa Rotterdam

Scorro school

Spijker zuinigerd, die nooit deelt

Tatta Hollander

Tappie dronken

Windowshopper iemand die wel kleren kijkt, maar nooit iets koopt

Woolie jas van Woolrich

Reageren?

Welke straatwoorden heeft u inmiddels opgepikt van uw kinderen? Mail het ons, in maximaal 120 woorden via tijdpost@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden