Review

Storr tast de grens af tussen waan en geloof

Grote griezels zoals Jim Jones, David Koresh, Georgei Ivanovitch Gurdjieff en Bhagwan Shree Rajneesh draven als reuzen op lemen voeten op in het nieuwste boek van de ex-Oxford-professor psychiatrie Anthony Storr over goeroes. Iets goedaardiger en gerespecteerder maar (in de ogen van Storr) toch even goed goeroes wandelen Rudolf Steiner, Carl Gustav Jung, Sigmund Freud en Ignatius Loyola aan de andere kant voorbij.

Na 'The School of Genius' (1988) over de kracht van het alleen zijn bij menige kunstenaar en wetenschapper tast Storr opnieuw de grenzen af tussen ogenschijnlijk gezond verstand en waarschijnlijke gekte, met dit keer de bedoeling de persoon achter de goeroe te ontmaskeren.

Met een blik als door een elektronenmicroscoop vorst de auteur de ziel van al die goeroes na op zekere ongerechtigheden, wat lang niet altijd tot onomstotelijke psychiatrische diagnosen leidt.

Dat Jim Jones en David Koresh seksuele psychopaten moeten zijn geweest, lijkt me duidelijk, maar wat te denken van de geestesziekte van de Zwitserse psychiater Jung? Sommigen zagen die als een langdurige depressie, anderen als een schizofrene episode. Even lastig is het stellen van de diagnose voor de midlifecrisis van Rudolf Steiner.

Goeroes maken meestal een periode door van groot psychisch leed, soms zelfs een geestesziekte, voordat een openbaring het einde van een periode van innerlijke beroering markeert en hun de boodschap oplevert die zij prediken of tot leer verheffen. Na een barre tocht door de woestijn of een eenzame klim naar de Himalaya ziet de goeroe het licht. Een enkele reus op lemen voeten is een duidelijk geval van schizofrenie of op zijn minst een schizothyme persoonlijkheid, zoals de privé-goeroe van de familie Masson, Paul Brunton, over wie Jeffrey Masson, zelf een eersteklas oplichter, in 'My Father's Guru' (1993) schreef. Massons vader stond jarenlang onder invloed van deze man. Bruntons waanideeën zijn een variatie op de archetypische variant uit Openbaring, dat de moeilijkste passages in de Bijbel herbergt. David Koresh betrok het Zevende Zegel volkomen op zichzelf. Maar in tegenstelling tot Brunton die geheelonthouding in sexualibus voorstond, vierde David Koresh al zijn vleselijke lusten in hoge mate bot, zelfs ten koste van kinderen.

'Reuzen op lemen voeten' behandelt een onderwerp waarmee wetenschappelijk ingestelde psychiaters zich liever niet bezighouden. Storr gaat de vraag naar het verband tussen waan en geloof niet uit de weg. Daarbij citeert hij godsdienstpsycholoog William James even gemakkelijk als de cultuurfilosoof Friedrich Nietzsche.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden