null Beeld
Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Stoppen voor de streep kan zomaar verkeerd aflopen

Peter-Arno Coppen

Naar aanleiding van de aflevering over (het voegwoord) ‘voor’ schrijft een lezeres mij een anekdote over het gebruik van (het voorzetsel) ‘voor’ door haar destijds vierjarige dochter, die bij het fietsen op het hart gedrukt werd om te stoppen ‘voor de streep’. Het kind reed vervolgens tot schrik van haar moeder over de streep heen en stopte daar. ‘Ik stopte toch vóór de streep?’ Jawel, maar dat is maar hoe je het bekijkt!

De anekdote illustreert de meerduidigheid van veel voorzetsels met een tijd- of plaatsbetekenis. Ze geven een positie aan ten opzichte van een referentiepunt, maar ook vanuit een bepaald perspectief. Stel dat je een kubus voor je neerzet, wat is dan de voorkant van die kubus? Dat kan de kant zijn die op dat moment naar jou toegekeerd staat, of juist de onzichtbare kant. Of misschien is de kubus aan één kant van een opschrift voorzien, waardoor die kant de aangewezen voorkant wordt.

Dubbelzinnigheden

Bij bewegende objecten is de voorkant meestal gerelateerd aan de richting van de beweging: de voorkant is de kant die het eerst op de plaats van bestemming zal arriveren. Daar kun je soortgelijke dubbelzinnigheden krijgen. Stel er staat een auto geparkeerd langs de weg, en een fotograaf op het trottoir zegt: ‘Ga maar voor de auto staan’, waar ga je dan staan? Tussen de fotograaf en de auto in, of aan de voorzijde van de auto?

Het kind in de anekdote vatte ‘voor de streep’ op in relatie tot haar eigen voorwaartse beweging. ‘Voor de streep’ was voor haar zo ver mogelijk naar voren, dus voorbij de streep. Voor de moeder was dat juist ‘achter de streep’, omdat zij de statische positie van de streep ten opzichte van haar eigen gezichtspunt bekeek. ‘Voor de streep’ was dan alles tussen haar en de streep.

Meestal is zo’n dubbelzinnigheid niet problematisch en tamelijk onschuldig, maar hier had hij verkeerd kunnen aflopen.

Peter-Arno Coppen en Ton den Boon helderen grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u op. Ook een taalvraag? Mail peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden