Interview

‘Stoppen omdat je niks verdient is voor kunstenaars geen optie’

Beeld ANP

Een lunchconcert geven voor niets, of slechts een paar tientjes onkostenvergoeding - veel kunstenaars en ook instellingen lijken het normaal te vinden. Voor kunstenaars is langdurig niks verdienen namelijk geen reden om te stoppen. 

Vanochtend kwam een groep musici in Trouw in het geweer tegen de vaak zeer lage of afwezige betaling voor optredens. Maar voor kunstenaars is langdurig te weinig verdienen om rond te komen geen reden om te stoppen. En daardoor werkt de arbeidsmarkt in de cultuursector anders dan alle andere, zegt Olav Velthuis, kunstsocioloog aan de Universiteit van Amsterdam.

Kunstsocioloog Olav Velthuis: “Kunstenaars gaan door, ondanks dat sommigen maar een kwart verdienen van wat minimaal nodig is. Als ze gratis moeten werken, wat eigenlijk niet goed is, accepteren ze dat. Stoppen is geen optie.” Beeld UvA

“Vergelijk het met psychologen. Daarvan studeren er ook veel meer af dan de markt kan absorberen. Maar tien jaar later vind je geen psychologen die klagen omdat ze niets verdienen of gratis moeten werken. Nee, ze stoppen met het werk en scholen zich om. Kunstenaars gaan door, ondanks dat sommigen maar een kwart verdienen van wat minimaal nodig is. Als ze gratis moeten werken, wat eigenlijk niet goed is, accepteren ze dat. Stoppen is geen optie.”

Dus musici doen het zichzelf aan?

“Nee, het heeft te maken met de ongeschreven regels van de kunstwereld. Kunstenaars wordt geleerd dat ze gepassioneerd horen te zijn. Je stopt niet als het te weinig oplevert. Je doet het werk immers niet voor geld. Stoppen omdat je niet rond kunt komen, is bijna een taboe. Je kunt dit kunstenaars niet kwalijk nemen, het is een systeemprobleem.”

Moeten we dan niet veel meer gaan betalen voor cultuur? Een gratis concert, kan dat wel?

“De oplossing is niet zo eenvoudig. Als kaartjes voor concerten en voorstellingen duurder worden, gaat dat ten koste van het streven naar een diverser publiek met jongeren, migranten en mensen met een lager inkomen. Meer subsidie lost ook niets op. Dan zou de aantrekkingskracht van het vak alleen maar toenemen en voor nog meer kunstenaars zorgen. Uiteindelijk wordt hun inkomen dan nog lager.

Minder kunst dan maar?

“We hebben in Nederland extreem veel kunst, in Amsterdam zijn meer galeries per hoofd van de bevolking dan in New York. Als er minder kunst zou zijn, zou de taart onder minder kunstenaars verdeeld hoeven worden. Dat bereiken we niet op korte termijn.

“Gratis lunchconcerten, dat is een mooie traditie. Maar het maakt wel uit of daar het Concertgebouworkest met betaalde musici zit of een kwartet dat nauwelijks rond kan komen. Het is te simpel om te zeggen: ze kiezen er zelf voor. Die musici hebben heel weinig mogelijkheden.”

Is het probleem wel oplosbaar?

“Het is ingewikkeld, het vergt een cultuuromslag, zeker ook bij kunstenaars. Dat begint met voorlichting op de kunstacademies en conservatoria. Studenten moeten weten hoe slecht de vooruitzichten zijn. Collectieve actie van musici is ook een goed idee: afspreken dat je lage gages niet meer accepteert.

“Een snelle oplossing is het niet. Er zullen altijd mensen zijn die toch spelen voor weinig of niks. Al zie ik wel iets veranderen. Het romantische idee dat kunst gepaard gaat met armoede en lijden, leeft minder dan dertig jaar geleden.”

Lees ook:

Musici zijn het zat om voor nop te komen spelen'

Musici zijn er klaar mee. Ze willen geen concerten meer geven waarvoor ze niet of nauwelijks betaald worden. 

‘Mooi dat er aandacht is voor de eerlijke betaling van kunstenaars, maar vergeet de kunstleraar niet’

Van de ruim 20.000 kunstdocenten in Nederland heeft hooguit vijf procent een vaste baan. De rest is zzp’er en doet een deel van het werk gratis. ‘Het stelsel drijft nu op de passie van de docent.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden