AnalyseRondkomen

Stoppen of hongerloon, kunstminima moeten kiezen

Minister Ingrid van ­Engelshoven (cultuur, D66) Beeld ANP
Minister Ingrid van ­Engelshoven (cultuur, D66)Beeld ANP

Een hoger loon voor kunstenaars klinkt als een nobel doel. Maar zonder extra rijksgeld is het verder weg dan ooit.

Musici die gratis concerten geven, theatermakers die bij Albert Heijn vakken vullen om rond te komen, beeldend kunstenaars van wie het inkomen zwaar onder het minimumloon ligt. Sinds enige tijd is de kunstsector ervan doordrongen dat er iets moet gebeuren aan de dramatische onderbetaling van kunstenaars. Organisatoren van festivals, tentoonstellingen en koffieconcerten denken te vaak: die mensen houden van hun vak, dan vinden ze het vast niet erg als ze er weinig of niets voor betaald krijgen.

Die aanname klopt nog ook. Kunstenaars gaan heel ver om hun beroep maar uit te kunnen oefenen. Maar ze moeten wel rond kunnen komen. En daar zit een probleem.

25 miljoen

Minister Ingrid van ­Engelshoven (cultuur, D66) heeft vanaf haar aantreden laten blijken dat ze de ernst van deze situatie onderkent. Ze heeft geholpen het debat over een hoger inkomen in de cultuursector aan te zwengelen. Dat heeft ertoe geleid dat er nu een gedragscode voor ‘fair practice’ ligt, die onder andere een beloning volgens honorariumrichtlijnen of cao-lonen voor cultuurwerknemers inhoudt. Bovendien stelt ze bij de komende vierjarige subsidieronde als voorwaarde dat er volgens deze normen wordt betaald. Kunstinstellingen die dat niet doen, moeten goed uit kunnen leggen waarom niet. Anders verleent het Rijk geen subsidie.

Maar wie gaat dat betalen? Vorig jaar bleek al uit een onderzoek van Kunsten ’92 dat er minstens 25 miljoen euro bij moet om componisten, tekstschrijvers, acteurs, fotografen en musici fatsoenlijk te betalen. Nieuw onderzoek dat de minister heeft laten uitvoeren, wijst uit dat alleen al voor de door het Rijk gesubsidieerde kunstinstellingen 20 miljoen euro extra nodig is om de beloningen op te trekken tot een aanvaardbaar niveau. Muziek-, dans- en theatergezelschappen of beeldende-kunstinstellingen die subsidie krijgen van gemeenten of provincies, tellen dan niet eens mee. Blijft extra geld uit, dan kunnen instellingen minder voorstellingen, concerten en exposities organiseren.

Habbekrats

De minister liet woensdag in een debat met de Tweede Kamer weten dat zij die 20 miljoen niet gaat betalen. Vooralsnog is er ook geen Kamermeerderheid om dit af te dwingen. De consequenties hiervan staan ook in het onderzoek te lezen. De grote instellingen kunnen de hogere kosten nog wel opvangen, maar bij de kleinere zal het aantal voorstellingen met tientallen procenten naar beneden gaan. Makers van nieuw werk, zoals componisten en schrijvers, zien de bui al hangen: een orkest zal eerder een Beethoven-symfonie op het programma zetten dan een componist de opdracht geven een nieuw werk te schrijven.

Teleurstelling alom bij kunstenaars, die hadden gehoopt dat Van Engelshoven hun financieel tegemoet zou komen. Een duidelijk signaal van de minister had ook gemeenten en provincies, die nog meer subsidie leveren dan het Rijk, over de streep kunnen trekken er geld bij te doen.

Nu dat niet gebeurt, moet de cultuursector de consequenties zelf dragen. Sponsoring kunnen kleine instellingen wel vergeten. Kunstenaars moeten kiezen: voor een habbekrats werken, of dat weigeren en aanvaarden dat er minder kunst kan worden gemaakt. Dat laatste zou voor een groot aantal van hen betekenen dat zij hun beroep niet meer kunnen uitoefenen of met een nog lagere ­beloning akkoord moeten gaan. Ze laten al jaren zien dat zij zich liever laten uitbuiten dan ophouden. Het laatste woord is aan het publiek. Als dat bezwaren heeft tegen de onderbetaling zou het meer geld voor een kaartje over moeten hebben.

Lees ook:

Kunstenaars kunnen nauwelijks rondkomen: minister wil eerlijk loon

Veel kunstenaars kunnen nauwelijks rondkomen. Van Engelshoven wil dat daar verbetering in komt.

Kunstenaars hebben weinig vertrouwen in verplicht eerlijk loon

De Tweede Kamer bespreekt vandaag de cultuurnota, waarin minister Van Engelshoven gesubsidieerde kunstinstellingen wil verplichten een eerlijke loon te betalen. Gaan kunstenaars er eindelijk financieel op vooruit?

Musici zijn het zat om voor nop te komen spelen

Musici zijn er klaar mee. Ze willen geen concerten meer geven waarvoor ze niet of nauwelijks betaald worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden