Review

Steeds grijpen liefde en dood in elkaar

Wie is de hoofdrolspeler van 'Gohatto', de film waarmee de Japanner Nagisa Oshima na een afwezigheid van vijftien jaar terugkeert als regisseur? Ogenschijnlijk is het de jonge samoerai Kano die met zijn meisjesachtige schoonheid in elke scène de aandacht naar zich toe trekt, en centraal staat in alle gesprekken en roddels. Maar is Kano wel echt een personage? Zonder enige emotie ondergaat hij de bewondering en avances van de andere samoerai; zo passief blijft hij dat hij meer als een object voor de verlangens van de anderen moet worden gezien, een katalysator die liefde en jaloezie oproept.

Ook de soldaten en commandanten die afwisselend om Kano's attentie vragen zijn slechts bijrolspelers. Ze verdwijnen even snel als ze opkwamen en hun hartstocht wordt altijd getoond vanuit het perspectief en met het commentaar van kapitein Toshizo Hijikata. Een rol van Takeshi Kitano die achttien jaar geleden als acteur doorbrak in Oshima's 'Merry Christmas Mr.Lawrence' en nu, zelf inmiddels een even beroemd filmer, voor de tweede keer onder diens regie verschijnt.

Het zijn de verwondering waarmee Hijikata de homoseksuele verliefdheden in zijn kazerne bekijkt en vooral zijn pogingen te begrijpen wat de betekenis van die liefdes is voor de orde in de clan, die centraal staan in de eerste zwaardvechtersfilm die Oshima in zijn carrière maakte. Spelend in 1864, toen de traditionele samoerai-ethiek een laatste opleving doormaakte voor het land ten prooi viel aan westerse invloeden, zet 'Gohatto' de zelfverloochening en de discipline tot aan de dood van de zwaardvechters tegenover de passies die worden losgemaakt door de aanwezigheid van het wonderschone gezicht van Kano.

Een verstrengeling van seks en geweld, waarmee Oshima terugkeert naar zijn favoriete thema. Van 'Naked youth' uit 1960, over een jonge student die de mannen die zijn vriendinnetje proberen te versieren in elkaar slaat en berooft, tot 'L'empire des sens' uit 1975, het pornografische meesterwerk waarin een vrouw haar minnaar met diens instemming vermoordt en castreert, grijpen liefde en dood steeds in elkaar. 'Gohatto' voegt daar het schitterende beeld aan toe van de androgyne Kano die als een soort ontgroening een executie moet voltrekken en na zijn slachtoffer te hebben onthoofd z'n pokdalige en vertrokken kop bij de haren vastpakt en onbewogen voor zich uit houdt-heel verrassend wordt even Caravaggio's 'David met het hoofd van Goliath' op het doek geïmiteerd.

Als Kano later met een van zijn aanbidders in een gevecht op leven en dood is verwikkeld, fluistert hij hem op het kritieke moment iets toe. Hijikata bekijkt het gesprek van een afstand en vraagt zijn metgezel of die hoorde wat er werd gezegd. ,,Zelfs al zouden we het hebben verstaan, we zouden het nooit begrijpen'', is het antwoord, een visie die Oshima lijkt te delen.

Met de minimal music van componist Ryuichi Sakamoto, spookachtige nachtbeelden die herinneren aan de sprookjesverfilmingen van Masaki Kobayashi, en tussentitels met vaag, poëtisch commentaar ligt de schoonheid van 'Gohatto' vooral aan de oppervlakte, maar ontstaat tegelijkertijd de impressie dat Oshima de echte relaties tussen Kano, zijn minnaars en Hijikato bewust tot het einde een mysterie laat zijn. Om zijn film te laten lijken op de engelachtige jongen, van wie de perfecte gelaatstrekken kunnen worden bewonderd, maar wiens duistere kern altijd buiten bereik blijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden