Opinie

STAN speelt Bernhard verontrustend rustig

Over de hele achterwand toont een dia een vredige Alpenvallei. Of nee, toch geen dia want af en toe flappert er een vogel langs en zie je soms heel diep beneden auto's door haarspeldbochten kruipen. Op de voorgrond zit professor Meister; de schrijver van de Tetralogie. Hij krijgt een studente op bezoek die op zijn leven en werk wil promoveren. Zijn vrouw Anne kwebbelt en reddelt om hen heen en schenkt nog maar eens tas of glas in. Geen van drieeën zal een keel opzetten of de ander naar het leven staan: alles is rustig in dit glazen koepelhuis hoog boven de wereldse waan.

Arend Evenhuis

En toch is het met die rust vanaf de eerste minuut al gedaan. Dat had je kunnen weten als je naar een toneelstuk gaat dat 'Alles is rustig' heet en als 'Ãœber allen Gipfeln ist Ruh' door de Oostenrijkse oerkankeraar Thomas Bernhard is geschreven. 'Alles gist, ziekt en raast' was een waarheidsgetrouwere titel geweest, maar die kun je aan elk stuk van Bernhard geven. De professor (Damiaan de Schrijver) is kantjeboord verbitterd, en weet zich daarin onvoorwaardelijk gesteund door zijn vrouw (Sara de Roo). Zoals steevast bij Bernhard - en eigenlijk alle dramaschrijvers - richt het particuliere ongenoegen zich nooit binnenwaarts maar altijd op de buitenwereld. Wetenschap deugt niet, journalistiek niet, vrouwen niet, joden niet. Blind egocentrisme en opportunisme vieren bij Bernhard consequent hoogtij. Zelfs de postbode die fanmail komt bezorgen, krijgt te verstaan dat hij zijn miezerige beroep en bestaan welbeschouwd louter aan de arbeidsdrift van de professor te danken heeft.

Aanhoudend blaast en snoeft de professor er op los: hij citeert zijn eigen bralboek De Tetralogie, dat uit louter citaten van grote denkers blijkt te bestaan. En had hij eens een vlaag van eigenhandige vindingrijkheid door iets over een boom in zijn vallei te schrijven, dan wordt die 'tot gedicht geworden berk' wegens schaduwoverlast zomaar door zijn buren omgezaagd. ,,Burenhaat'', concludeert de professor prompt, ,,is de grootste haat.''

De Antwerpse toneelgroep STAN speelt 'Alles is rustig' in alarmerende terloopsheid. Verwant met het quasi-achteloos spelende Discordia-gezelschap van Jan Joris Lamers versta je Bernhards aanval op kleinburgerlijke zelfingenomenheid als vertraagd opgenomen, en dus des te grimmiger. Want al die levensgevaarlijke leuterkoek wordt - niet met stemverheffing of juist met amper hoorbare kermklaagkwelling waar De Trust nogal eens een handje van heeft - vervaarlijk en passant de salon ingeslingerd, nee: gedruppeld als een aanhoudend gordijn van motregen. En als vanzelfsprekend geslikt bovendien, want voor weerwoord of tegenspraak hoeft de professor bij zijn vrouw of zijn interviewster juffrouw Werdenfels (Jolente de Keersmaeker) allerminst te vrezen.

Maar maakt dat deze STAN-enscenering ook theatraal meeslepend? Die uitgerekte monoloog van de professor voltrekt zich hoofdzakelijk zittend, nippend, rokend, sushi-peuzelend. Hoe knap broeiend volgehouden ook - het is theatraal verontrustend rustig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden