Review

Stadstrip vanuit je luie stoel

Wat veranderde, verdween, gebeurde er de afgelopen 250 jaar in Parijs? De Engelsman Robb schreef een fijn boek over bewoners en passanten van Napoleon tot Hitler, en over het Parijs dat zij aantroffen en achterlieten.

Frankrijk en de Fransen staan steevast centraal in de boeken van de Engelsman Graham Robb (1958). Hij schreef onder meer biografieën van de schrijvers Balzac, Victor Hugo en Rimbaud, en ontving voor zijn werk verschillende prijzen, waaronder maar liefst twee voor zijn vorige boek, ’De ontdekking van Frankrijk’.

Ging dat over de geschiedenis van het Franse platteland, in zijn nieuwe boek wil Robb een beeld geven van de manier waarop het leven in Parijs zich in de laatste tweehonderdvijftig jaar heeft ontwikkeld. Wat er verdween en veranderde, wat er aan nieuwigheden verscheen, en hoe de bewoners van de stad daarop reageerden. Robb put daarbij uit relazen en uit persoonlijke getuigenissen van mensen die in Parijs woonden, de stad bezochten, liefhadden, verbouwden of bezetten.

Natuurlijk heeft zowel de keuze voor de periode als voor de personen door wier ogen wij de stad zien veranderen iets willekeurigs. Zelf miste ik een hoofdstuk over de in hun tijd razend populaire, bizarre operettes van Offenbach. Of over de ’lost generation’ – een groep belangrijke Amerikaanse schrijvers van tussen de beide wereldoorlogen, onder wie Hemingway en Scott Fitzgerald, voor wie Parijs enige jaren het centrum van de wereld was.

Maar bij deze opzet moeten we dat bezwaar voor lief nemen, en het is verstandig om niet te kijken naar wat ontbreekt, maar te genieten van wat wél wordt geboden. Een boek als dit lees je bovendien niet zozeer om een wetenschappelijk verantwoord geschiedenisbeeld te krijgen, maar vooral om je te laten meeslepen door prachtige verhalen, sprekende bijzonderheden, een mooie toon. Je leest het om in je luie stoel een paar uur lang een stadstrip te maken. Wat dat betreft stelt het boek niet teleur. Graham Robb is een aangename en buitengewoon goed gedocumenteerde gids.

In het eerste hoofdstuk lezen we hoe een kleine, aanvankelijk anonieme officier per bootdienst in vier dagen van Auxerre naar Parijs reist om er wat administratieve akkefietjes rond de landerijen van zijn familie te regelen. Wanneer de jonge Napoleon Bonaparte uiteindelijk in Parijs aankomt, treft hij een stad aan waar, zo blijkt in een later hoofdstuk, nog bijna niemand een slot op de deur heeft. Robb is erg goed in het boven water halen van dit soort onverwachte, aansprekende details.

Veel passeert vervolgens de revue, waaronder de poging van Marie-Antoinette en Lodewijk XVI om via Varennes hun opstandige hoofdstad te ontvluchten, het echte verhaal achter de beroemde roman ’De graaf van Monte-Cristo’, de inrichting van de catacomben, de moordaanslagen op generaal De Gaulle in de Notre Dame en bij het dorpje Petit-Clamart, en die op Mitterrand in oktober 1959, hoogstwaarschijnlijk met medeweten van de betrokkene in scène gezet, bij de tuinen van het Observatorium.

Fascinerend is het relaas van de rondleiding door Parijs die de beroemde Duitse beeldhouwer Arno Breker op een vroege ochtend in de zomer van 1940 verzorgde voor Adolf Hitler – al is het misschien wat voortvarend om de Duitse rijkskanselier vanwege een bezoek van luttele uren aan de Franse hoofdstad als Parijzenaar te betitelen. Maar het zou jammer zijn geweest als het surrealistische verslag van de snelle rit per Mercedes door lege, zonovergoten straten, van monument naar monument, in het boek had ontbroken.

Dankzij het verteltalent van Robb beleef je het allemaal alsof het zich voor je ogen afspeelt.

Op twee punten laat de schrijver het een beetje afweten: zijn beschrijvingen zijn raak, maar zijn relaas gaat niet erg diep. Zeker in vergelijking met een soortgelijk boek als Carl Schorske’s voorbeeldige ’Fin-de-Siècle Vienna’. Je zou wel iets meer over politiek en filosofische achtergronden willen weten van bepaalde beslissingen van stadsbestuurders, bijvoorbeeld. Of over de oorzaken van revoluties en opstanden.

Een tweede bezwaar is de soms wat omslachtige stijl die Robb hanteert. In plaats van ironisch en erudiet is de schrijver op zo’n moment eerder pedant. Robb streeft bovendien naar variatie in de opzet van zijn hoofdstukken, en het resultaat daarvan is een enkele maal wat gekunsteld. Zo heeft het hoofdstuk dat een hommage brengt aan Juliette Gréco en het existentialisme de vorm van een filmscenario, met aanwijzingen voor de achtergrondmuziek.

De vele interessante en amusante wetenswaardigheden maken ’Parijzenaars’ niettemin tot een fijn boek, dat bovendien leest als een TGV.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden