Review

Staat mooi mannetje! Op je hersenpannetje!

Hier ben ik. Ik / begroet je''. Met deze regels begint Ienne Biemans haar nieuwe bundel kindergedichten 'Onder de maan'. Deze zes woordjes vormen een welhaast klassieke entree uit de aloude retorica. Op soortgelijke wijze begroetten de middeleeuwse troubadours aan het begin van hun voordracht hun publiek en eisten op beleefde wijze de aandacht voor zich op. Een gebruik derhalve met een zeer lange baard, waarmee de dichteres direct een band smeedt met haar jonge lezers.

Zo'n conventionele opmaat is kenmerkend voor haar poëzie, waarvan de speelse luchtigheid wel modern aandoet, maar die in haar

stoffering en taalgebruik heel wat traditie herbergt. Biemans grijpt regelmatig terug op de sfeer van de oude kinderversjes. Zo voert ze een 'veldwachter', 'de zandman' en een heertje dat 'Adieu' zegt op. Of ze laat ergens een weinig bijdetijdse 'slaapmuts' rondslingeren en gebruikt archaïsmen als 'schreien', 'krek' en 'meidropjes' (voor 'meidrupjes'). Ook eigennamen als 'Catootje', 'Miet' of 'Trijn' komen uit de oude doos. Daarmee creëert ze een knusheid à la Rie Cramer, maar zonder het zoetelijke en moralistische van deze voorgangster. Zij durft geestig en vindingrijk op oude patronen te variëren en juist dat maakt haar gedichtjes, klankspelletjes en raadselversjes zo aantrekkelijk. Om de sfeer nader te proeven citeer ik het openingsgedichtje nu geheel:

'Hier ben ik. Ik

begroet je.

Och, schrok je je een hoedje?

Ik zie het.

Staat mooi, mannetje!

Hoofddeksel

op je hersenpannetje.'

Allereerst valt het eindrijm op, in de regels 4 en 6 in de vorm van halfrijm. Jonge kinderen zijn dol op klankparallellen ('dag meneertje koekepeertje'!) en worden hier dus op maat bediend. Regel 1 is een uitzondering, al mag je zeggen dat die door het onmiddellijk herhaalde 'ik' als het ware op zichzelf rijmt. Inhoudelijk zijn er drie delen te onderscheiden. Het begroetingsritueel noemde ik al. In wezen speelt Biemans hier al een spel met haar lezertjes, want die 'je' uit

regel 2 is een dubbelzinnige figuur. Enerzijds zullen de kinderen zich hier ongetwijfeld aangesproken voelen, anderzijds blijkt de 'je' verderop gewoon een personage in het gedicht. Het tweede deel (regel 3 en 4) geeft een onverwachte wending te zien: er is in de vorm van een afgezaagde uitdrukking zo- maar sprake van schrik. Het is echter een functioneel cliché, want het slotdeel (de laatste drie regels) neemt dat 'hoedje' letterlijk en buigt het om naar een komische trouvaille. Zoals er op ieder pannetje een deksel past, zo past er op ieder hersenpannetje een hoofddeksel. Het woord 'hoofddeksel', dat kleuters vreemd in de oren zal klinken, blijkt in zijn relatie tot 'hersenpannetje' ook weer functioneel. Zo blijkt dit bedrieglijk eenvoudige gedichtje toch heel doordacht en grappig in elkaar te zitten.

De begeleidende tekening van Margriet Heymans laat in een soort poppenkastdecor (het gordijn gaat open, de voorstelling begint) het betreffende jongetje zien. Hij staat op een omgekeerde pan met het deksel ervan op zijn hoofd in een opgewekte pose de lezer toe te lachen. De illustratie is een knipoog bij het gedicht: niks schrik, en indien tóch dan hooguit om een woordspeling tot haar recht te doen komen.

Hiermee is al veel over deze bundel gezegd. Biemans houdt het graag gezellig, schrijft grappig en kien, heeft leuke invallen en gaat even intiem en intens met de taal om als een kind met zijn teddybeer. Hoewel de bundel 'Onder de maan' heet is het ondermaanse zoals zij het ziet nog wonderlijk genoeg. Er is ruimte voor feeën, een heks met haar dochtertje of een aapje met een kraag.

Op haar eigen bescheiden, misschien wel te bescheiden wijze toont Ienne Biemans opnieuw aan dat ze sprankelend en heel effectvol kan schrijven. Ze ontving voor haar werk al eens een Zilveren Griffel en de Nienke van Hichtum-prijs, maar dat is meer dan een decennium geleden. Hoog tijd dat ze weer eens in de bloemetjes wordt gezet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden