Review

Sputnik, een spinazie-ras voor late zaai

Wat geef je cadeau met sinterklaas? Een overzicht van lichtvoetige boeken en zwaardere. Bloemlezingen van gedichten en verhalen. Pockets, geschiedenisboeken, strips, agenda's, thrillers en curiosa. Allemaal van rond de 25 gulden.

De afstandsbediening heeft het boek verdrongen, de lezer lijkt een bezienswaardig relict uit langzamere tijden. Maar toch, als Sinterklaas - ook zo'n overblijfsel - nadert, blijken deze clichés onwaar: in geen enkele maand verschijnen zoveel boeken als in november. En wat nog meer opvalt: in geen enkele maand verschijnen zoveel cadeauboeken.

Columns & verhalen

Geschikt voor het zaplezen, zoals De Bie het vluchtige lezen in 'Meneer Foppe in zijn blootje' noemt, zijn natuurlijk columns en korte verhalen. Wie de pockets van Kees van Kooten altijd iets te populair vond, maar nu spijt heeft omdat de her en der gelezen stukjes hem toch wel bevielen, kan de verzamelde 'modernismen' op zijn verlanglijst zetten ('Meer dan alle modernismen', De Bezige Bij, ¿ 29,50; gelardeerd met 34 nieuwe verhalen).

De zingende dierenarts Rinus Rasenberg schrijft net zo snel als van Kooten, maar is minder bekend. Zijn stukjes ('Van beesten moet je houden', Bereklauw, ¿ 15) zijn bijzonder kort, puntig geschreven en bevatten kleine wijsheden als: 'Vroeger maakte een veearts een ziek dier gewoon beter. Een dierenarts maakt er tegenwoordig eerst een patiënt van.'

Kort en puntig is eveneens het dagboek van Herman Brood ('Lief Bloedbad', De Buurvrouw, ¿ 15). De 'musicus, schilder, junkie en acteur' lijkt uitverkoop van zijn leven te houden: het dagboek dat hij nu publiceert is hij pas in maart van dit jaar begonnen. De tekstfragmenten zijn slecht geschreven, maar in zijn verslag van een manifestatie tegen het bloedbad in Joegoslavië geeft Broods brokkelige vorm juist op een functionele manier uiting aan zijn verontwaardiging. Toon Hermans publiceerde, naar aanleiding van zijn optreden bij Sonja, stukjes over geluk, angst en vogels ('Zo waait de wind', Combo, 19,95).

Fans van de Rotterdamse humor van Annie en Harrie de Bruin kunnen nagniffelen via 'De Berini's - Kop houwe en geniete!', theaterteksten en -liedjes verzameld door Pieter van Empelen (Thomas Rap, ¿ 23,50). Wie vrolijk wordt van curieus rampnieuws - 'gebedsgenezer struikelt over behandelstoel en sterft -, wordt royal bediend in David Pryce-Jones' 'Je lacht je dood' (Van Holkema & Warendorf, ¿ 15).

Prettig nostalgisch zijn de gebundelde sportverhalen in 'Aan de Zijlijn '94' (Veen, ¿ 22,50). 'Senna - De rechtervoet van God' (Jan Segers, Fontein, ¿ 27,50), een heel ander sportboek, bevat korte verhalen over Ayrton Senna, de man die drie keer wereldkampioen werd in het Formule 1-racen, maar dit jaar bij een ongeluk om het leven kwam en Brazilië in een rouw dompelde die het land pas aflegde na het WK voetbal. Tafarel, de keeper van Brazilië, zei daarover: 'Wij winnen voor de vierde keer de Wereldbeker. Ayrton was op weg naar zijn vierde wereldtitel. Hij is nu in de hemel bij God, maar deze titel is voor hem.'

Liefde & bijkomstigheden

Een gedateerde kwinkslag wil dat journalisten de achterkant van advertenties beschrijven, soms van contactadvertenties. Maar wie schrijven er op een contactadvertentie; wat zijn dat voor mensen? Ze lijden in elk geval niet aan 'geestelijke armoede', legt Nick Welman uit in 'Tips om te reageren op contactadvertenties' (Mondria, ¿ 14,90). Bijna alle vrouwen die hij via een advertentie ontmoette, waren 'zelfbewuste, doortastende persoonlijkheden. Sommigen waren verbijsterend mooi en opwindend.' Natuurlijk, geeft de schrijver toe, bij een stapel van veertig, vijftig brieven zit altijd wel een hopeloos geval. Wek daarom in je brief nooit de indruk 'wanhopig op zoek te zijn'. Voor die 'hopeloze gevallen' is wellicht 'Het vrouwelijk mijnenveld' (Susie Orbach, Bert Bakker, ¿ 19,90) een aanzet tot verandering. Orbach probeert in deze bundel met columns uit The Guardian het 'emotioneel analfabetisme' te bestrijden. Door gebrek aan vaardigheid worden emoties opgehoopt. Ze ontploffen en komen tot uiting in racisme en seksuele onderdrukking.

Onder dit laatste schijnt ook de ultieme 'femme fatale' en bigamiste Anaïs Nin geleden te hebben. Aldus Noël Riley Fitch in 'The Erotic Life of Anaïs Nin' (Abacus, £ 7,99). De drijfveer van Anaïs Nin, die verhoudingen had met o. a. Henry Miller en Gore Vidal, zou een complexe incestueuze verhouding met haar vader geweest zijn. Dat wil niet zeggen dat ze niet van haar latere, wilde leven heeft genoten. Volgens de therapeut William Ashoka Ross ('Op Eros' vleugels', Gottmer/Becht, ¿ 25) kan bewustwording immers 'een seksuele hel omtoveren tot een hemel'. Ross' boekje is onbekrompen geschreven en geeft een argeloos, vrolijk beeld van seks. Want: 'Wie een gezonde seksuele belangstelling koestert, is geen ernstig mens.'

Bloemlezingen & poëzie

Als een ernstig mens iemand is die zich bezighoudt met de grote levensvragen, ziet het seksuele leven van de gebloemleesden uit 'Grote vragen' (Prometheus, ¿ 19,90) er niet goed uit. Dit en de vreselijke titel ten spijt brengt deze bundel vijftien prachtige stukken bij elkaar. Zoals Multatuli's parabel van de Japanse steenhouwer, die telkens een ander leven wenst om uiteindelijk steenhouwer te worden. Van de niet aflatende vitaliteit van Multatuli's 'Max Havelaar' getuigt ook 'God, een collage' (samenst. M. Februari, Prometheus, ¿ 24,90), waarin Multatuli's cynische overpeinzing staat over de rechtvaardige God die de rijken rijk maakt omdat zij weldoen en de armen arm omdat zij lui zijn. Deze collage weerlegt de gedachte dat God net zo snel uit de literatuur is verdwenen als de gelovigen uit de kerk.

Onder de titel 'Vrij reizen' (La Rivière & Voorhoeve, ¿ 19,90) verscheen een bloemlezing reisverhalen van o. a. P. F. Thomése en A F Th. van der Heijden. Lieke Noorman heeft in 'Het levensgenietersleesboek' (Bijenkorf, ¿ 15) een ander uitgangspunt gekozen: haar boek draait om de vraag of Nederlanders levensgenieters zijn. Zowel hun slechte eetgewoonten komen aan bod als de vraag of ze in staat zijn literatuur te consumeren. Volksmeningen over Nederlands ontevredenheid zijn bijeengebracht in 'Nederland Luilekkerland' (Don, Elieg en Crescens Akkermans, Scriptum, 19,50), en meningen over kunst in 'Engelen zijn in de mode' (Cornald Maas, Prometheus, ¿ 24,90).

Poëzie. De bundel 'Ik droeg nog kleine kleren' (samenst. Chris Matthijsse en Henk van Zuiden; Kwadraat, ¿ 19,50) heeft als thema het kind. Opmerkelijk is dat de gedichten over het gestorven kind in de loop van de tijd plaatsmaken voor gedichten over het kind van gescheiden ouders. In dezelfde serie verscheen 'Als een verre zee boven ons', poëzie die op een of andere manier met water in het landschap te maken heeft (samenst. Henk van Zuiden, Kwadraat, ¿ 19,50.).

Bij Perdu kwam Jan Kostwinders 'Een kussen van hout' uit (¿ 24,50). Een lichtblauw lintje, door de kaft van het boekje geweven, maakt van het omslag schitterend pakpapier. In de typografie binnenin vallen de vele aandachtstreepjes op, die Kostwinders stijl gemanierd maakt. De melancholiek-sentimentele poëzie van Anton Chardon (Vogel, De Schans, ¿ 14,75) is zeker helder en eenvoudig. Hoofdpersonen zijn de troostende God, de aftakelende vader of de stervende moeder. Overeenkomstige thema's, aangevuld met dat van de verloren geliefden, zijn schering en inslag bij 'Candle Light 14' (samenst. Jan van Veen, Mingus, Baarn, ¿ 17) en bij 'Sire, dit is Rock & Roll' (samenst. Kris de Bruyne en Stijn Meuris, Dedalus, ¿ 29,90), een verzameling van de honderd beste Belgische songteksten.

Niet geconcentreerd op typografie, zoals Kostwinder, maar op topografie is de bundel 'k Wil rijmen wat ik bouw' (samenst. Arie Jan Gelderblom, Querido, ¿ 12,50), waarin 17e- en 18e-eeuwse dichters dichtbevolkte handelssteden en vruchtbare akkers bezingen. Ook van Querido: 'De burger schuddebuikt', een bloemlezing uit het werk van 'luimige' vergeten dichters. Wellicht knus voor de liefhebber van biedermeier, ik vond het 19e-eeuws gerijmel (samenst. Anton Korteweg en Wilt Idema, ¿ 12,50).

Geschiedenis

De actie 'Ik ben woedend!', naar aanleiding van de aanslag op een Turks gezin in het Duitse Solingen, resulteerde niet alleen in een Europees échec voor Lubbers, maar ook in de uitgave 'In de broek van de vijand' (samenst. August Hans den Boef, Arena, ¿ 24,90). De bundel bevat verhalen - veelal oud werk, van o.a. A. F. Th. van der Heijden en Harry Mulisch - over de verhouding Nederland-Duitsland.

Over de vroegere relatie met onze zuiderburen gaat 'Herinneringen van een uitstapje naar Brussel in augustus 1836' (Jacobus Noorduyn, Primavera Pers, ¿ 29,90). Bijzonder aan dit reisverslag is het tijdstip: 1836. De Belgische Opstand van 1830 had van België buitenland gemaakt en van de Belgen een ander volk. Een mooi uitgegeven boekje voor liefhebbers van de 19e eeuw, met een interessante inleiding van Peter van Zonneveld. Veel eerder, in de 14e eeuw, dreigde in Vlaanderen en de rest van Europa de wereld te gronde te gaan. De paus en de keizer, die onverzoenlijk tegenover elkaar stonden, de Honderdjarige oorlog en de pestplaag van 1347 brachten de mensheid op de rand van de eindtijd, die een Antwerpse stadsklerk kort tevoren voorspeld had in het 'Boek van de wraak Gods' (Vertaling en annotaties Wim van Anrooij, Querido, ¿ 12,50).

Agenda's

Geen echte lectuur, maar wel geheide cadeauboeken: agenda's. Fraai, maar veel te groot om bij je te dragen is de Tuinagenda (Julia Voskuil, Terra, ¿ 24,50). Onthult onder meer dat 'Sputnik' een spinazie-ras is voor late zaai. De 'Country Style Agenda' lijkt op de tuinagenda maar is gladder, groener en rozer (uitgegeven door het 'home decorating blad Ariadne', ¿ 19,90). Een idee voor wie te veel spendeert aan 'home decorating': de NIBUD-agenda (NIBUD, ¿ 11,50). Op de daarvoor vrijgehouden ruimte kan elke week een 'privé-koopkrachtplaatje' bijgehouden worden. Informatie over de groei van hun baby kunnen ouders kwijt in (en opdoen uit) het dagboek 'Baby's eerste jaar' (Cora de Vos, Van Holkema & Warendorf, ¿ 20).

Verreweg de mooiste agenda is de 'Wederopbouwagenda' (uitg. 010, Herman Moscoviter, ¿ 29,90), verschenen in het kader van de herdenking van de wederopbouw van Rotterdams binnenstad. Foto's en kranteknipsels tonen haar naoorlogse metamorfose. De verhalen van zeven, vooral jonge schrijvers in de Literaire Agenda (Dag & Nacht in de letteren, Kwadraat, ¿ 17,95.) zijn gemakkelijk leesbaar; zeven dichters leverden verrassender werk.

Pockets

Naarmate zijn verhalen realistischer werden, nam de waardering van de literaire kritiek voor Leon de Winter af. Deze verschuiving, van literatuur die zich richt op het vertellen van verhalen zelf naar een vertelwijze waarbij het plot en de joodse thematiek centraal staan, valt ook waarov /pa=902nemen bij zijn gebundelde verhalen ('Alle verhalen', Rainbow, ¿ 12.) Met vier nieuwe nummers zijn de Geuzenpockets op 41 gekomen. Journalisten schreven twee van de vier. Thurston Clarke probeert in 'Volg de evenaar' (Geus, ¿ 17,50) precies over de evenaar te reizen. Interessanter is 'Schiet eerst de vrouwen neer' (Eileen

MacDonald, Geus, ¿ 15). MacDonald portretteert vrouwen die betrokken zijn geweest bij terroristische activiteiten. Bijvoorbeeld Kim Hyon Hui, een gebrainwashte Noordkoreaanse schoonheid. Zij blies in 1988 een Zuidkoreaans vliegtuig op, in de hoop dat westerse landen de Olympische Spelen van Seoel zouden boycotten. Hui werd gearresteerd en ter dood veroordeeld. Ze kreeg berouw, gratie en is nu een intrigerend sekssymbool in Japan en Korea.

'De vrouw van de dokter' (Sawako Ariyosji, De Geus, ¿ 12,50) is het verhaal van de arts Seihû, die in 1805 als eerste een borstoperatie verrichtte waarbij de patiënt onder volledige narcose werd gebracht. In 'De dochter van de vulkaan' (Gioconda Belli, De Geus, ¿ 15) gaat een Nicaraguaans zigeunermeisje met hulp van magiërs op zoek naar haar afkomst. Uit de overvloedige serie 'Poemapockets' mag een Ludlum niet onvermeld blijven (Robert Ludlum, 'Het Medusa ultimatum', Luitingh-Sijthoff, ¿ 17,50). Patricia D. Cornwell (Corpus Delicti, Luitingh-Sijthoff, ¿ 15) is een van de weinige thrillerschrijvers die vrouwen niet afbeelden als lustobject. 'Naar 'Pleidooi' kun je kijken', beweren de liefhebbers van de populaire AVRO-serie waarin jonge advocaten elkaars tranen drogen. De gedachte dat deze 'soap' kwaliteiten bezit, wordt door onderscheidingen ondersteund: 'Pleidooi' kreeg de prijs van de Nederlandse omroepkritiek, de Zilveren Nipkovschijf, en werd bekroond met een Gouden Kalf. Als klap op de vuurpijl publiceert Henk Apotheker het boek van deze serie ('Pleidooi', De Boekerij, ¿ 25.)

Strips & curiosa

De strips van Stefan Verwey ('Had u gereserveerd', De Harmonie, ¿ 14,90), eerder verschenen in de Volkskrant en de Gelderlander, gaan voornamelijk over politiek. Vele ervan handelen over de werkloosheid, de verkiezingscampagnes en het milieu. Over het milieu spreekt ook de bekendste stem van De VPRO in 'De mening van Cor Galis' (Balans, ¿ 24,90). Hij geeft schurend en krakend - via de bijgeleverde cd - zijn mening over o. a. het mestoverschot. Kamagurka laat in 'Very safe sex' (De Harmonie, Loempia, ¿ 14,90) zijn personages niet begraven of cremeren maar 'recycleren' - beter voor het milieu. De strip 'Cowboy Henk trakteert' (De Harmonie, ¿ 14,90), die Kamagurka samen maakte met Herr Seele, is leuker dan 'Very safe sex' omdat de grappen absurder zijn.

Voor afgestudeerden die geen OV-jaarkaart meer hebben en dus binnenkort een auto kopen, is 'AUTO '95' (Fred van der Vlucht, Wereld op Wielen, ¿ 22,95) een aardig cadeau. Het geeft een overzicht van meer dan driehonderd modellen op de Nederlandse markt. Bedoeld voor wie nog gáán studeren, is '184 manieren om een bakfiets vol te laden' (Ted van Turnhout, Van Holkema & Warendorf, ¿ 12,50.) Het is ludiek vormgegeven en staat vol praktische tips: bijvoorbeeld hoe je een huurcontract afsluit en waarom je een stereotoren niet plaatst tegen de slaapkamermuur van buren die proberen met behulp van het boek 'Gelukkig ouder worden - Een uitdaging!' (Mieke van Keep-Lips, ¿ 24,90) hun levensavond op te vrolijken.

Voor futloze studenten en ouderen is 'Jomanda Genezend medium' (WillemJan van de Wetering en Jacques Onderwater, Strengholt, ¿ 25.) Jomanda is helderziend, helderhorend, heldervoelend en helderwetend, wat de schrijvers vrij uniek noemen. In het boek bevindt zich 'een door Jomanda ingestraald kaartje met positieve energie alsmede een vredeskaartje'. Maar pas op: uit het exemplaar dat ik in handen heb gehad, was het energierijke kaartje al verdwenen.

Aan auto's geen gebrek in 'Meer misdaadraadsels' (Ken Weber, BZZToh, ¿ 19,50). De antwoorden op de soms bijzonder moeilijke opgaven staan achterin. Het is een van de weinige boeken die zich lenen voor een gezelschapsspel. Een ander is '3D puzzels' - driedimensionale puzzels - van Dan Dykman (Terra, ¿ 24,50). Zij die zich blind staren op de puzzels en dus niet in staat zijn stereoscopisch te kijken, raken nogal eens geïrriteerd.

Tot slot nog iets curieus: 'Het geheim van leuk speechen' (Het Spectrum, ¿ 17,50.) Rob van Vuure geeft hier 289 tips en ideeën voor 'originele' speeches met sinterklaas, kerstmis en nieuwjaar. Hij adviseert te openen en te sluiten met een treffend citaat. Bijvoorbeeld met Lord Byrons 'Men kan nog beter een vrouw of een grafschrift geloven dan een criticus vertrouwen'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden