BoekrecensieSpotify

Spotify veranderde de waarde van muziek

Spotify vond in tien jaar tijd niet alleen de muziekindustrie opnieuw uit, maar ook de wereldwijde muziekbeleving.

Een jeugdherinnering: vrijdagmiddag, de top-40, de uitgeprinte lijst bij de hand, cassetterecorder in de aanslag. Klaar om de favoriete nummers vast te leggen, zodat die nog wekenlang teruggeluisterd kunnen worden. En tegenwoordig? Alles in de broekzak.

Het is geen kleinigheid wat Spotify geflikt heeft. In een tijdsbestek van nog geen tien jaar heeft het Zweedse techbedrijf de hele muziekindustrie op z’n kop gezet.

De start-up uit Stockholm met licht anarchistische roots heeft niet alleen eigenhandig de kapseizende majors gered van internetpiraterij, het heeft daarbij ook zowel het verdien- als distributiemodel van de muziekindustrie gekanteld; het heeft de manier waarop artiesten kunnen doorbreken veranderd; het heeft voor een compleet andere manier van muziekconsumptie gezorgd en heeft daarbij zélfs beïnvloed hoe popliedjes vandaag de dag worden geschreven. Het heeft, kortom, de nog in de jaren tachtig vastgeroeste platenindustrie bij de lurven gegrepen om het rond 2010 eindelijk de 21ste eeuw binnen te loodsen.

Spotify, en dan vooral de combinatie van Spotify en de opkomst van snel, onbeperkt mobiel internet, zorgde ervoor dat tegenwoordig zo’n beetje elk uitgebracht popliedjes met een vingerbeweging is af te spelen. Waar ook ter wereld. Op ieder gewenst moment. Van dat zorgvuldig samengestelde cassettebandje tot gedachteloze swipe: daarmee heeft Spotify óók gezorgd dat muziek veel meer dan vroeger een wegwerpmedium is geworden - waarover later meer.

Drempel verlagen

De rol van de radio? Weg. Voorheen was een popzender hét podium, en kon een discjockey artiesten maken of breken. Als artiest wilde je maar één ding: airplay. Maar tegenwoordig willen artiesten een heel ander ding: een plekje in één van de grote Spotify-playlists, met wereldwijd tientallen miljoenen volgers.

Dan het verdienmodel. Het traditionele – de verkoop van albums – lag door internetpiraterij al ruim voor de entree van Spotify op z’n gat. En hoewel de gouden tijden voor artiesten zeker niet zijn teruggekeerd (al rijdt rapper Boef er dankzij alleen het Nederlandse taalgebied al een aardige Rolls-Royce van), zorgde het er in ieder geval voor dat de drie majors (Sony, Warner, Universal) het lot van die vierde (het noodgedwongen overgenomen EMI) bespaard bleef. Binnen tien jaar na de start van het bedrijf kwam de belofte van oprichter Daniel Ek uit: in 2016 groeide de muziekindustrie weer; en inmiddels is streaming de voornaamste inkomstenbron geworden.

Uiteindelijk bleek piraterij uitbannen helemaal niet zo moeilijk. Rechtszaken, wetgeving, een publiekscampagne: hielp geen zier. Alles wat Spotify deed was de drempel tot muziek zó laag te maken dat je daar best een tientje in de maand voor overhebt.

Al die prestaties verdienen eigenlijk een monument van een boek. Maar helaas, het werk van de twee Zweedse journalisten Jonas Leijonhufvud en Sven Carlsson, dat in de Nederlandse vertaling onlangs onder de simpele titel ‘Spotify’ verscheen, is dat niet. Toch is het een makkelijk te verhapstukken en bij vlagen amusant verhaal over een bedrijf waarover berucht weinig bekend is.

Waarom Spotify?

In dit weinig swingend geschreven boek lezen we weliswaar dát het Spotify is gelukt, en ook wel een beetje waarom – maar wat mist is een analyse van waarom het nu precies Spotify moest zijn die redding bracht. De disruptie van de muziekindustrie was er hoe dan ook wel gekomen, die app met dat groene bolletje had net zo goed Deezer, Pandora, Soundcloud of Apple Music kunnen heten. Maar het werd Spotify.

Waarom?

Welnu: omdat Spotify de eerste was; omdat het grote techgiganten als Apple, Microsoft en Google buiten de deur hield; omdat oprichter Daniel Ek koppig bleef volhouden dat een gratis abonnementsvorm inderdaad de sleutel tot succes was. Én omdat Spotify uiteindelijk handig gebruik maakte van de berg aan big data die het van gebruikers verzamelde – waarop het zijn enorm populaire playlist kon bouwen.

Dat het met die opkomst van de playlist ook de manier waarop het publiek muziek beleeft, waardeert en ontdekt danig heeft veranderd is voer voor een grondige sociologische analyse, die in dit boek helaas ontbreekt. Wat we wel lezen zijn lange beschrijvingen van investeringsrondes, licentieonderhandelingen met platenmaatschappijen (die overigens spannender zijn dan u zou denken) en een paar pagina’s over het nieuwe huis van het echtpaar Ek en gedoe rond een schutting.

Daniel Ek, CEO van Spotify.Beeld AFP

Er staan wel meer van dit soort vreemd gedoseerde details over Ek in het boek – waarvan de fraaiste is dat hij zijn e-mails steevast ondertekent met het van Daft Punk geleende harder, better, faster stronger. Maar toch komt hij nergens tot leven. We komen zelfs niet te weten waar de Spotify-oprichter in zijn vrije tijd zelf naar luistert. We zien de contouren, het kale hoofd, het zwarte shirt, het rotsvaste vertrouwen in zijn eigen product. We zien hem worstelen met Apple, uitglijden in zijn samenwerking met Facebook en falen in zijn poging een videodienst te lanceren.

Maar wie de man, een van de hedendaagse rocksterren van de techindustrie, écht is, blijft onduidelijk. De journalisten interviewden zo’n 70 bronnen, in en rond het bedrijf, maar Spotify zelf wilde niet meewerken – en Ek dus ook niet.

Muziek als wegwerpobject

Dat had hen niet hoeven beletten om de grootste controverse rondom Spotify – de schimmige, en volgens velen te lage uitbetalingen aan artiesten – uit te zoeken, en dat is onbegrijpelijk. Veel verder dan dat dit bij de platenmaatschappijen ligt, en te maken heeft met ondoorgrondelijke samenstellingen van de enorme licentiecontracten komt het niet. Hoewel misschien waar, was meer aandacht hiervoor op zijn plek geweest.

Zeker omdat het gedoe met Taylor Swift – die met veel aplomb haar muziek (tijdelijk) van Spotify haalde – wel kort aan bod komt. Het citaat van Swift - ‘ik vind dat je meer waarde aan kunst zou moeten hechten’ - verdient meer ruimte dan het krijgt. Swift doelde met ‘waarde’ namelijk niet alleen op geld.

Spotify heeft muziek tot wegwerpobject gemaakt. Zint de eerste tien, twintig seconden van een nummer je niet? Next. Het zorgvuldig uitkiezen van een cd in een platenzaakje met je wekelijkse zakgeld is er niet meer bij. Als alles met een muisklik beschikbaar is, dan is alles ook met een muisklik inwisselbaar.

Daarmee is de beleving – en waardering – van muziek compleet anders geworden. Waarmee we het nog niet eens hebben over hoe al die los beluisterde nummers het muziekalbum als artistiek product veel minder relevant hebben gemaakt.

Die lacunes maken van ‘Spotify’ een ietwat onbevredigend boek. Het staat tjokvol interessante details – zoals hoe de muziekbibliotheek van Spotify ten tijde van de lancering in 2008 nog vol illegaal gedownloade mp3-bestanden stond; omdat de contracten met platenmaatschappijen pas op het allerlaatste moment rondkwamen. Vooral die worsteling om de beginjaren te overleven zegt veel over de nieuwe techindustrie.

Maar wat de culturele gevolgen zijn van de revolutie die Spotify in de muziekwereld ontketenende, of wie de drijvende kracht achter het bedrijf echt is, blijft in deze ontstaans-geschiedenis van Spotify helaas aan de opper-vlakte.

Oordeel: leesbaar, maar het verhaal van Spotify had een monumentaler boek verdiend.

Sven Carlsson en Jonas Leijonhufvud - Spotify, hoe een kleine start-up een miljardenindustrie voor altijd veranderde (Vert. Ger Meesters Kosmos; 304 blz, €22,99)

Lees ook:

Spotify zet het spotlicht op opkomend talent

Spotify heeft vele petten op. De Zweedse streamingdienst is zowel een radio-achtig promotieplatform, als een virtuele platenzaak. Maandag lanceerde het bedrijf iets nieuws: ‘Radar’, een internationaal programma waarmee het opkomende artiesten wil ondersteunen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden