Beeld Trouw

Poëzie Janita Monna

Spoken word, dat is bam, in your face

Eerst even: wat is spoken word? En wat is het verschil met een gewone poëzievoordracht? Babs Gons omschrijft het zo: “Spoken word is de kunst om de woorden van het papier te halen en ze tot leven te brengen. Spoken word is bam, in your face.” Waar laten we zeggen ‘gewone poëzie’ (bestaat die?) vooral voor papier geschreven is, en de woorden soms het witte vlak van de pagina ­verlaten om op een podium voorgedragen te worden, is spoken word juist vooral bedoeld om te klinken. En dus had de titel van de door Gons samengestelde bloemlezing met spoken word-dichters misschien wel niet anders kunnen zijn dan ‘Hardop’.

Wat de teksten in deze bloemlezing gemeen hebben is maatschappelijke betrokkenheid. Spoken word-dichters hebben een boodschap die vaak draait om identiteit. Om weten waar je vandaan komt, wat je gevormd heeft, om antwoord te krijgen op vragen als die waarmee Jasper Albinus worstelt. Ik ga naar Indonesië en neem mee de vragen die ik opschreef in mijn rekenschrift: Waarom schoot opa op ­Indonesische soldaten? Waarom vertelt oma nooit over waar ze precies vandaan komt en wat betekent schaamte als ik niet weet waarvoor ik dat moet voelen? Of, om met Dean Bowen te spreken: erachter komen uit welke ‘gelaagde opmaak’ je geboren bent. 

Fel en ontroerend

Bowens eigenzinnig welluidende stem werd al eerder door de jury van de C. Buddingh’-prijs opgemerkt. Zijn teksten willen een vuist maken, net als het ritmisch verhalende werk van Akwasi, waarin het ene woord via klank en associatie het andere oproept. Zeker niet alle teksten werken op papier, in sommige is de taal al te eenduidig. Maar in de betere gedichten zindert de energie die ze in een zaal teweeg moeten brengen. Daarin gaan de woorden als vanzelf hardop klinken, krijgt de taal iets bezwerends. 

In het werk van Gons zelf bijvoorbeeld, dat voor mij de verrassing was van deze bundel. In een krachtig aan Nobelprijswinnaar Toni Morrison gericht gedicht, een gebed haast, komt het grondthema van haar bloemlezing samen: ‘Miss Toni Morrison, / schrijf ons een wereld / waarin we passen / en waarin we weten waar we vandaan komen. / Kijk bij ons binnen.’ Gons’ blik is breed. Fel is ze, maar ze ontroert ook in haar pleidooi om de vrouw met borstkanker (‘de oorlog onder hun huid’) gewoon als ‘Guusje, Jeritza, Maria, Anna, Fadime’ te blijven zien, hen niet tot dossiernummer te maken. 

Er klinkt boosheid, strijdvaardigheid en humor in deze bloemlezing, naast hoop en verlangen. Echo’s van de droom van Martin Luther King. De roep om de geschiedenis niet te vergeten, te praten over de donkere plekken, maar ook, zoals bij Elten Kiene, de wens om de toekomst samen vorm te geven: ‘Laten we inzien / dat wij / samen is / en samen / iedereen’.

Precies goed

Soms wil je gewoon je hoofd op de aarde leggen,
je vuist naar de hemel heffen,
de tranen laten komen en zeggen:
het is zeker omdat ik zwart, wit, vrouw,
dik, dun, te groot, te klein,
te lief, onaardig,
omdat ik lelijk, eerlijk,
direct, poëtisch, welbespraakt,
te zichtbaar, onzichtbaar,
kwetsbaar,
arm, trots en confronterend ben?
Daarom zeker!

En dat de aarde je dan met haar zachte handen
heel voorzichtig omhoogduwt,
je op de wang kust en fluistert:
het is omdat je zo ontzettend mens bent.
Niet te veel, niet te weinig, gewoon genoeg mens.
Net zo mens als andere mensen.
Precies goed.

Babs Gons

Babs Gons
Hardop. Spoken word in Nederland
Atlas Contact; 224 blz. € 20

Janita Monna (1971) is journalist en recensent. Ze woonde lange tijd op Bonaire waar ze als correspondent werkte. Monna werkte als redacteur Poetry International festival en was initiatiefneemster voor de jaarlijkse Gedichtendag. Voor Trouw schrijft ze wekelijks over poëzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden