Sophie de Lint, directeur Nationale Opera: ‘Veel van wat we nu leren zal voorgoed een rol blijven spelen in de toekomst’.

InterviewSophie de Lint

Sophie de Lint, directeur van De Nationale Opera in coronatijd: ‘Niets gebeurt voor niets’

Sophie de Lint, directeur Nationale Opera: ‘Veel van wat we nu leren zal voorgoed een rol blijven spelen in de toekomst’.Beeld Maartje Geels

Haar eerste seizoen als directeur bij De Nationale Opera had haar visitekaartje moeten worden. Maar daar kwam niet veel van terecht. Niet getreurd, niet gezeurd, vindt Sophie de Lint, want ze leert veel van de alternatieve mogelijkheden. ‘Wat we nu leren zal belangrijk zijn in de toekomst.’

Uiteraard heeft Sophie de Lint de avond voorafgaand aan dit gesprek voor haar computerscherm gezeten. De Nationale Opera (DNO), het gezelschap waarvan zij directeur is, zette toen de opname van Rossini’s Messe solennelle online. Aan haar gigantische, maar gezellige werktafel thuis in de Amsterdamse Plantagebuurt - “Op onze kantoren is het nu maar verlaten en naargeestig” - prijst ze de verrichtingen van het koor, het Nederlands Philharmonisch Orkest en solisten onder leiding van Andrea Battistoni. Maar ze is net zo enthousiast over wat ze zag op het tweede scherm naast de registratie, waarop mensen tijdens het kijken en luisteren hun reacties konden delen. Ze was erdoor verrast en vindt het een interessant alternatief voor de collectieve live-ervaring die nu zo node gemist wordt.

“Het was zo leuk om al die mensen binnen te zien komen in de chatroom. Naast veel liefhebbers sloten daar ook solisten, koorleden en musici zich aan. Sommige zangers verwelkomden de aanwezigen, en mengden zich in de discussies die ontstonden. Er was dus direct contact tussen uitvoerenden en toeschouwers, iets dat in een normale setting onmogelijk is. Na iedere aria kwamen er enthousiaste reacties voor de zanger in kwestie, alsof er virtueel applaus klonk. Niets kan wat mij betreft de collectiviteit van een met anderen gedeelde live uitvoering evenaren, maar dit was wel erg leuk. En leerzaam. Veel van wat we in deze tijd noodgedwongen leren, zal voorgoed een rol blijven spelen in de toekomst, dat weet ik zeker.”

‘Veel projecten zullen we op de een of andere manier bewaren’

Februari is de maand voor de nieuwe brochure met ronkende titels en namen, de maand voor een persconferentie waarop DNO de plannen voor het nieuwe seizoen bekendmaakt en toelicht. Maar in dit huidige seizoen, waarin de brochure van vorig jaar helemaal op de schop ging en waarin geen enkele titel op de bühne kwam zoals gepland, is van een persconferentie nog even geen sprake.

Dit seizoen was het eerste dat helemaal door De Lint zelf was samengesteld, haar visitekaartje. Na de dertig jaar van haar succesvolle voorganger Pierre Audi werd daar met meer dan gemiddelde interesse naar uitgezien. Maar De Lint is geen type dat bij de pakken neerzit. 

“Er was gewoon geen tijd om erover te treuren. Er moest zoveel geregeld worden. Veel projecten zullen we op de een of andere manier bewaren, en we zoeken naar oplossingen met de artistieke teams, de zangers en de productieleiders, die zich allemaal opvallend soepel opstellen. Weet je, er komt straks gewoon een ander ‘eerste’ seizoen.

“Op dit moment is het de bedoeling dat er een persconferentie zal zijn in mei. En we mikken erop dat we in diezelfde maand ons theater weer kunnen openen. We doen dat dan – als de situatie het toelaat – met de nieuwe enscenering van Donizetti’s Anna Bolena. Dat zal sowieso een hybride voorstelling worden, met zoveel publiek in de zaal als dan is toegestaan, en met de andere liefhebbers thuis waar ze het drama via een livestream kunnen volgen. Die productie wordt nu helemaal voorbereid, zodat die het podium op kan als het mag. Er wordt hard aan gewerkt door alle teams in onze decor- en kostuumateliers. Die teams zijn natuurlijk wel gereduceerd om het veilig te houden, en mensen op afstand te kunnen laten werken.

null Beeld Maartje Geels
Beeld Maartje Geels

Concert met beelden op megaschermen

Anna Bolena zal dus hopelijk weer onze eerste enscenering zijn zoals we die planden, alle andere titels van dit seizoen hebben we tot nu toe moeten schrappen, een enkele hebben we aangepast gepresenteerd. Er is wel behoorlijk ingezet op een alternatieve presentatie van de geplande opera’s, maar dat ging toch bijna steeds mis. Zo waren we heel ver in de onderhandelingen met de Ziggo Dome om daar in december Verdi’s Aida te laten zien als concert met beelden op megaschermen en gestreamd. In die grote zaal zou op afstand van elkaar veel publiek, een groot koor en orkest passen, opgeteld wel drieduizend man. We waren helemaal klaar om erheen te gaan, met alle gecontracteerde zangers, met ons koor, met het Nederlands Philharmonisch Orkest, met dirigent Andrea Battistoni, met een video-regisseur. En we werden enthousiast opgewacht door de directeur van de Ziggo Dome, die ons graag wilde hebben. Aida is natuurlijk ook echt een titel voor zo’n grote concertzaal. En toen kwam er weer een persconferentie van premier Rutte. De Ziggo Dome moest dicht, en in ons eigen theater, waar we toen nog dertig man mochten ontvangen, was het niet mogelijk.

“Zo hadden we ook een alternatief voor Wagners Der fliegende Holländer, waarin een paar belangrijke roldebuten gepland stonden en waarin Joana Mallwitz voor het eerst bij ons zou dirigeren. Het plan was om de opera met die solisten en dirigent te doen, maar dan zonder koor. De productie zou in een concept van Dorike van Genderen voor film vastgelegd worden door videokunstenaar Finn Ross. We hadden, vond ik, echt een mooie manier gevonden om dat verhaal via het scherm te vertellen. Maar toen kwam de laatste persconferentie van de regering en verdween ook dat plan voorlopig in de la.”

De Lint benadrukt dat dit weliswaar allemaal grote teleurstellingen zijn, maar dat ze zich in de eerste plaats verantwoordelijk voelt voor het bedrijf en de mensen die er werken, niet voor dat eerste visitekaartje van haar. De eerste prioriteit is ervoor te zorgen dat het fysiek en mentaal goed met alle medewerkers gaat, en dat niemand de motivatie verliest.”

Die lustige Witwe

“Wij zoomen bijna elke week met het bedrijf, met diverse afdelingen, want we willen er voor iedereen zijn. Morgen heb ik een zoomvergadering met het hele koor bijvoorbeeld. Dan bespreken we mogelijke opties. Zo ben ik in gesprek met Simon Reinink van het Concertgebouw. Of het niet mogelijk is dat ons koor een project bij hem in de zaal als co-streaming kan doen. Dat stel ik voor aan de koorleden, in de hoop hen gemotiveerd te houden nu we geen geënsceneerde opera kunnen doen. We hebben ook het plan om Léhars operette Die lustige Witwe met regisseur Christof Loy om te werken naar film. We nemen de muziek deels van tevoren op in het theater, maar de scènes zullen zich elders afspelen, op locaties die allemaal met Amsterdam te maken hebben.

“Het Opera Forward Festival (OFF) wordt in maart helemaal gestreamd. OFF is online zogezegd. Het is de lustrumviering van OFF, die vorig jaar had moeten plaatsvinden, maar die toen door de eerste lockdown in het water viel. We openen met een live­stream van Weills Die sieben Todsünden met Eva-Maria Westbroek en Anna Drijver in een regie van Ola Mafalaani. Een livestream is nieuw voor ons, dat deden we nog niet eerder. We repeteren het ook op die manier, dus met het camerateam steeds erbij. Verder speelt in dat festival componist, theater- en filmmaker Michel van der Aa een grote rol met zijn nieuwe werk Upload, waarin hij opnieuw de grenzen van het genre zal opzoeken. En hij zal een master zijn voor de nieuwe makers van OFF Spring, en voor de projecten op scholen.”

Bezig blijven als het moeilijk en langzaam gaat – dat is het ware geduld

Ondanks alles bruist het in het hoofd van De Lint. En toch is het anders. Ze heeft Oorlog en vrede van Tolstoj herlezen. Daarin staat een beroemde zin over geduld en tijd, dat die twee je meest krachtige hulpmiddelen zijn. Geduld betekent wachten, maar niet op een luie manier. Bezig blijven als het moeilijk en langzaam gaat – dat is het ware geduld.

“Ik zat altijd in de vlucht naar voren, en het fascineert me dat ik dat nu niet doe, of niet kan. Ik vond alles altijd vanzelfsprekend – mijn netwerk, mijn projecten, mijn reizen, de manier waarop ik werkte. Dat moet ik nu allemaal herijken. In opera denk je altijd groots, en dan bedoel ik GROOTS, met hoofdletters. Met plannen maken werkte je altijd vier of vijf jaar vooruit, en dat is nu helemaal anders. Ik heb nu de tijd om eens om me heen te kijken, te zien wat dichtbij is. Na de pandemie zullen er twee manieren van programmeren komen. De oude manier voor de grote titels met de grote namen, die je vier jaar vooruit plant. Maar er zal een nieuwe manier bijkomen, waarin plaats is voor lokale, flexibele initiatieven. Connectie met de stad en het land. We zullen gaandeweg veel moeten leren, maar het kan gunstig uitpakken. De jongeren zullen daarin heel cruciaal zijn, zij zullen ons de weg wijzen. Opera moet er voor iedereen zijn. Welke verhalen willen we vertellen en met wie? Wie zijn we, en waarheen zijn we op weg? Dat waarheen zal de belangrijkste vraag zijn de komende tijd.

“Niets gebeurt voor niets, daar ben ik van overtuigd, ook deze pandemie niet. Ik ben nu L’anomalie aan het lezen, het boek van Hervé Le Tellier dat vorig jaar de Prix Goncourt won. Dat gaat over zaken waar je geen grip meer op hebt, waarvoor je een nieuwe filosofie moet vinden. Dat boek had op geen beter moment geschreven kunnen worden. Doorgaan ondanks alles. Als we nu starten met stoppen, dan kunnen we opnieuw starten wel vergeten.”

OFF zal in het weekend van 18 maart volledig online te volgen zijn. Rossini’s Messe solennelle is nog t/m 24 april te zien via operaballet.nl/online

Wie is Sophie de Lint?

Sophie de Lint werd in 1974 geboren in Rotterdam. Ze verhuisde met haar ouders op 3-jarige leeftijd naar Genève. In Zwitserland studeerde ze viool, bedrijfskunde en kunstmanagement. Van 1994 tot 2001 werkte ze bij de opera van Genève, daarna deed ze ervaring op als regieassistent in verschillende operahuizen en als agent bij een impresariaat in Wenen. Ze was vervolgens zes jaar artistiek directeur van het Opernhaus Zürich. In september 2018 begon De Lint als directeur van De Nationale Opera, waar ze Pierre Audi opvolgde. Het seizoen 2020-2021 was het eerste dat door haar was samengesteld.

Lees ook :

Een vilein virus kreeg voor elkaar wat bommen en belegering niet lukte: dit jaar verging ons het zingen

De coronapandemie legde het muziekleven dit jaar zo goed als plat. Vooral koren hadden het nakijken. Zingen werd uit den boze. 

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden