Profiel Sophie Calle

Sophie Calle achtervolgde dertien dagen lang een onbekende man in Venetië, uit naam van de kunst

De Franse kunstenares Sophie Calle besloot een man door Venetië te achtervolgen, dertien dagen lang. Dat heeft iets ongemakkelijks.

Geen goeie politiefilm zonder achtervolging tussen boef en politie. Meestal gaat die gepaard met gierende autobanden en onmogelijke acrobatische acties. Bij een minstens zo spannende variant wordt de verdachte juist zo onopvallend mogelijk gevolgd, liefst in vermomming. De Franse kunstenaar Sophie Calle (1953) maakte van het ongemerkt volgen van een onbekende in 1980 een kunstwerk, en werd er zelf bekend door. Ook daarna zou ze nog vaak kunst maken die gaat over het ongemak van de mens in de openbare ruimte.

“Eind januari 1980 volgde ik door de straten van Parijs een man, een paar minuten later verloor ik hem uit het oog in de menigte. Diezelf­de avond, bij toeval, werd hij bij een ope­­ning aan me voorgesteld. Tijdens ons gesprek vertelde hij dat hij heel binnenkort zou vertrekken naar Venetië. Ik besloot hem te volgen.”

Henri B. 

Zo begint ‘Suite Vénitienne’, het boekje waarin Calle dag voor dag beschrijft hoe ze deze man, die ze ‘Henri B.’ blijft noemen, achternareist naar Venetië, een stad waar ze nooit eerder was. Ze heeft hem horen zeggen waar hij overnacht, maar er blijkt geen hotel te zijn dat zo heet. Ze moet op zoek. “Ik zie mezelf staan aan de poort van het labyrint, klaar om me te verliezen in de stad en in dit verhaal.”

Beeld AFP

Eerst dwaalt ze stuurloos over het eiland, pas als ze hem heeft gespot, verandert haar aanpak. Systematisch noteert ze welke route hij neemt, welke straten en pleinen. Bij de beschrijving in het boek staan zwart-witfoto’s. De eerste lijken willekeurige snapshots, zodra ze Henri B. in de gaten heeft, fotografeert ze hem, én maakt ze op dezelfde plekken de foto’s die hij even eerder heeft genomen. Haar vermomming, een blonde pruik, valt vooral andere mannen op.

Ze wordt nonchalant en op een verlaten plein ontdekt en Henri B. herkent Sophie. Ze had haar ogen moeten bedekken, zegt hij. Ze lopen een middag samen op, en ze verlaat Venetië op dezelfde dag als hij. Na dertien dagen eindigt de achtervolging op het Gare de Lyon in Parijs.

Calle was niet de eerste die een kunstwerk maakte van een achtervolging te voet, in 1969 maakte de Amerikaanse kunstenaar Vito Acconci een Following piece: elke dag volgde hij een willekeurige voorbijganger totdat die een niet-openbaar gebouw binnenging. Calle’s werk zou ook na de Suite Vénitienne – een naam die zowel verwijst naar een Venetiaanse achtervolging als een Venetiaanse suite – nog vaak gaan over het ongemak van het omgaan met vreemden in de openbare ruimte. Zo stond ze in 2014 bij een tolpoortje en vroeg alle stoppende automobilisten waar ze haar mee naartoe zouden kunnen nemen. In 2007 zette ze een anonieme boodschappendienst op voor kleine contactadvertenties in de metro van Toulouse. Ook het achtervolgingsproject kreeg een paar jaar later een vervolg: ze liet haar moe­der een echte detective inhuren om zichzelf te laten volgen. De foto’s die de detective maakte, publiceerde ze zelf als kunstwerk.

Bij ‘Carnet d’Adresses’ ging ze nog verder: ze had een adresboekje gevonden op straat en bezocht en fotografeerde alle personen die daar in stonden. Toen de portretten één voor één in de krant Libération werden gepubliceerd, werd de oorspronkelijke eigenaar gealarmeerd en maakte bezwaar; de geplande tentoonstelling van de portretten heeft nooit plaatsgevonden.

Sophie Calle 
Suite Venitienne
Siglio Press; 96 blz. €31,99

Lees ook:

Lees meer wandelverhalen in ons dossier van Te voet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden