Rob Schouten Beeld Maartje Geels

Column

Soms is klassieke muziek te streng voor zichzelf

Ik ben, als ik dat van mezelf mag zeggen, diep geworteld in de klassieke muziek. Mijn moeder betoverde mij als jochie met 'Impromptus en Moments musicaux' van Schubert en ik beschouw het moment dat we samen 'Åses dood' uit de 'Peer Gynt Suite' van Grieg voor piano vierhandig speelden als mijn inauguratie in de klassieke muziek. 

Bezoekers die bij binnenkomst in mijn woning uitroepen hoeveel boeken ik wel niet heb, wijs ik mild op de Bösendorfer die tussen die boeken staat en die ik ooit kocht om er mijn geliefde componisten, Bach, Chopin, Brahms, op te spelen. Ik zou al mijn boeken ervoor opgeven.

'Best heftig', dat Bach 

Met andere dan klassieke muziek, zoals jazz en popmuziek, leerde ik pas op latere leeftijd overweg kunnen, en tussen mij en bijvoorbeeld operette of schlagers zal het nooit goed komen. Als ik het op m'n heupen heb kan ik wel eens uitwijden over enharmonische modulaties of de mixolydische toonsoort maar het is mij bekend dat het moeilijk is om over de muzikale ervaring te praten. Onlangs vertelde een van mijn dochters mij dat ze naar een orgelconcert was geweest (in de grote kerk van Alkmaar) en dat ze het best 'heftig' vond, vooral dat eerste stuk van Bach - een praeludium en Fuga zag ik op het programma. 'Ernstige' muziek, zo werd de klassieke muziek vroeger genoemd en ik hoorde mijn grootvader ooit zeggen dat een of ander stuk op de radio hem te zwaar was. 'Zware' muziek, het klinkt alsof je er een bepaald diepzinnig of zwaartillend orgaan voor nodig hebt.

Ik heb dat nooit zo gevoeld, integendeel, het kost mij veel meer moeite om naar het Eurovisiesongfestival te luisteren dan naar een strijkkwartet van Beethoven. Natuurlijk moet ik ook wel eens op m'n tanden bijten bij iets van Prokofiev of Bartok maar juist mijn carrière als zijinstromer bij Dylan en The Stones heeft me geleerd dat je kunt bijleren.

Meetbare onmuzikaliteit

Een passage in de Anton Wachter-romans van Vestdijk is mij altijd bijgebleven, waar hij over een of andere dame schrijft: 'dat mevrouw Löbel zo goed als onmuzikaal moest zijn: haar zwaar gezicht vertoonde na ieder stuk die geduldige, vaag lijdende expressie, die hij zo goed van tante Bertha kende.'

Je kunt het dus aan iemand zíen, volgens Vestdijk. Opmerkelijk is dat, er zou dus zoiets als meetbare onmuzikaliteit bestaan. Mensen zeggen dat ook vrij gemakkelijk, ook als iemand alleen passief naar muziek luistert: die en die is onmuzikaal. Over andere takken van kunst hoor je dat toch veel minder: hij is volslagen onliterair omdat hij niet leest, zij is onartistiek omdat het Rijksmuseum niet op haar programma staat. 'Zwaar' en 'ernstig' en 'onmuzikaal' duwen de klassieke muziek makkelijk in het aloude hoekje der elitaire kunsten, waar je een soort gave voor moet bezitten.

Het heeft ook iets te maken met ouderdom, die zwaarder en ernstiger schijnt te maken. Mozart beklaagde zich er ooit over dat de mensen tijdens zijn pianoconcerten zo stil waren, tegenwoordig word je al vernietigend aangekeken als je tijdens KV 466 een keer kucht. Respect zit de klassieke muziek soms dwars. Een lenige grijsaard in de tram waarvoor je desondanks opstaat.

Lees hier alle columns van Rob Schouten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden