InterviewTechjournalist Daniël Verlaan

Sommige mensen gebruiken drank & drugs, Daniël Verlaan dook in de wereld van de kinderporno

Daniël Verlaan: ‘Sommige mensen gebruiken drank en drugs om hun problemen te vergeten, ik ging onderzoek doen naar kinderpornonetwerken'.Beeld Jörgen Caris

Zijn onderzoek naar de duistere kanten van het internet leverde techjournalist Daniël Verlaan prijzen op. Hij schreef er een boek over met tips voor leken én experts.

“Je kan m’n e-mailaccount best hacken, ik ben toch niet interessant.” Dat argument hoort Daniël Verlaan (1989) vaak van mensen die verhalen over privacy op internet saai vinden. “Maar heb je weleens een foto van je identiteitsbewijs naar iemand gemaild?”, vraagt de techjournalist dan. “Want met een kopie van je rijbewijs kan ik je als criminele hacker helemaal kapotmaken.”

Hoe dat kan – en hoe je het kunt voorkomen – legt hij uit in zijn nieuwe boek, ‘Ik weet je wachtwoord. Waargebeurde verhalen over de duistere kant van het internet’. Aan de hand van waargebeurde verhalen over stalking, chantage, wraakporno en andere misdrijven legt hij bloot waar doodgewone mensen allemaal aan ten prooi kunnen vallen.

“Die rijbewijskopie gebruiken hackers bijvoorbeeld om een lening op iemands naam af te sluiten, of een woning of wietplantage onder iemands naam te huren.” Om dit te voorkomen raadt Verlaan de overheids-app KopieID aan. Die streept gevoelige informatie door en voegt een watermerk met doel en datum van de kopie toe. Zo wordt misbruik moeilijker.

Wil je niet dat je wachtwoorden worden gekraakt? Installeer tweestapsverificatie en een wachtwoordmanager. Ben je bang dat je computer wordt gegijzeld door ransom­ware? Maak regelmatig back-ups en wees voorzichtig met bestanden die eindigen op .exe.

De adviezen worden in ieder hoofdstuk voorafgegaan door een meeslepend verhaal over criminele hackers of hun slachtoffers. “Als je niet weet waartegen je jezelf beveiligt, dan ga je het niet doen”, redeneert Verlaan. “Daarom wilde ik het opschrijven als een spannend boek.” Daarbij hielp het dat hij veel van de verhalen de afgelopen vijf jaar al op het spoor was gekomen bij RTL Nieuws. Het werk dat hij daar doet is in 2019 bekroond met de prijs voor de beste onderzoeksjournalistiek, de Loep, én de belangrijkste journalistieke prijs van Nederland: de Tegel.

Tegen wil en dank

Hoewel hij klinkt als een geboren techjournalist, is Verlaan naar eigen zeggen tegen wil en dank in deze wereld terechtgekomen. “Ik wilde oorspronkelijk muziekjournalist worden. Toen dat niet lukte, probeerde ik het als gamejournalist, maar daar bleek geen droog brood mee te verdienen. Daarom begon ik over gadgets en apps te schrijven.”

Heel groot was die stap niet. “Ik was altijd al wel een nerd. Ik vond het leuk computers in en uit elkaar te schroeven en ingewikkelde dossiers over nieuwe encryptieprotocollen te lezen. Ook ben ik professioneel gamer geweest. Dan leer je hoe je je computer optimaliseert om het spel vloeiender te laten lopen, zodat je makkelijker kunt schieten en wedstrijden wint.”

Daniël Verlaan: 'Toen ik over cybercriminelen ging schrijven, moest ik zelf undercover gaan om deel te nemen aan schimmige netwerken en organisaties'.Beeld Jörgen Caris

De journalistiek kwam hem echter minder makkelijk aanwaaien. Toen hij tien jaar geleden naar de School voor Journalistiek ging, ontpopte Verlaan zich naar eigen zeggen als enfant terrible. Hij spijbelde, maakte ruzie met docenten en werd naar huis gestuurd. Pas toen hij tijdens zijn eerste week bij RTL Nieuws in 2015 in een gevoelig en gevaarlijk datalek dook, kwam zijn passie voor het vak echt tot uiting.

“Ik was vroeger een liefhebber van programma’s als ‘Undercover in Nederland’. Toen ik over cybercriminelen ging schrijven, moest ik zelf undercover gaan om deel te nemen aan schimmige netwerken en organisaties. Dat begon bij mijn onderzoek naar wraakporno – seksueel getint beeldmateriaal dat zonder toestemming van de betrokkenen online wordt verspreid.”

Kinderpornonetwerken

Destijds startte Verlaan zo’n onderzoek spontaan, zonder iemand te raadplegen. “De hoofdredactie wist er vaak niets van. Ik was aan het rondneuzen en stapte op ze af wanneer ik zag hoe groot een zaak was.” Zo besloot hij op een willekeurige maandagochtend, net terug van vakantie, om eens te duiken in een van de ergste problemen die hij kon bedenken: Nederlandse kinderpornonetwerken. Binnen tien minuten vond hij veertien websites die bedoeld zijn om kindermisbruik te stimuleren.

“Vanwege de gevoeligheid van de onderwerpen wilde de hoofdredactie het proces op een gegeven moment professionaliseren. Tegenwoordig maak ik vooraf duidelijke afspraken met ze, en praat ik ook met RTL’s afdeling juridische zaken.”

Onderzoek als therapie

In het boek vertelt hij dat zijn besluit om op die maandagochtend kinderporno te gaan onderzoeken, misschien toch niet zo willekeurig was. “Het ging rond die tijd zo slecht in mijn privéleven dat onderzoek doen naar een van de meest vreselijke misdaden in onze samenleving mijn eigen situatie minder erg maakte”, schrijft hij. “Sommige mensen gebruiken drank en drugs om hun problemen te vergeten, ik ging onderzoek doen naar deze misstand.” 

Maar hoewel het onderzoek begon als een soort therapie, had hij vervolgens echte therapie nodig om te verwerken wat hij aantrof. Ook daar schrijft hij open over. “Ik vond het belangrijk iets van mezelf in het boek te doen”, zegt Verlaan hierover. “Als je 350 pagina’s over mijn onderzoeken leest, vind ik het wel zo eerlijk dat ik ook een klein inkijkje in mijn persoon geef.”

Toch boeit ‘Ik weet je wachtwoord’ in de eerste plaats vanwege de grote hoeveelheid waardevolle, maar tegelijk toegankelijk opgeschreven, informatie. “Ik merk dat veel mensen die mijn verhalen volgen al geïnteresseerd zijn in tech. Dit boek is bedacht voor mensen die juist weinig technische kennis hebben. Ik denk daarbij aan mijn ouders: dik in de zestig, gebruiken technologie en hebben genoeg gespaard om interessant te zijn voor criminelen.”

Tegelijk heeft het boek ook wat te bieden voor experts. Een van de latere hoofdstukken gaat bijvoorbeeld over een speciaal soort ddos-aanvallen, geen simpel onderwerp. Voor dat hoofdstuk interviewde Verlaan Jelle, die als puberende nerd in Oosterhout grote banken als ING, Rabobank en ABN Amro online platlegde. “Ik ben de enige journalist die hem na zijn arrestatie heeft gesproken.”

Respect voor ethische hackers

Het is te begrijpen dat Jelle hem wel vertrouwde. Verlaan heeft veel respect voor hackers, met name wanneer zij het rechte pad kiezen en als ethisch hacker het internet veiliger helpen maken. “We horen in de media altijd dat hackers slecht zijn, maar met de meeste moeten we juist heel blij zijn. Hackers zijn over het algemeen koppige, eigenwijze, leergierige wereldverbeteraars. Het zijn dwarsdenkers die niet in een hokje willen passen, soms kunnen ze vreselijk irritant zijn, maar het gros heeft een sterke ethische code.”

Koppig, leergierig, dwars, beschrijft Verlaan nu niet eigenlijk gewoon zichzelf? “Haha, ik zou niet zeggen dat ik een hacker ben. Zij doen het fulltime en ik verdien m’n brood als journalist. Maar ik begrijp ze en kan met ze meepraten. Ik ben zeker met ze verwant. Als ik dit niet zou doen, zou ik ook in hun wereld zitten, dat denk ik zeker.”

Lees ook:

Hardnekkige ddos-aanvallen blijven opduiken

Door een ddos-aanval zaten duizenden Zeeuwen vrijdag zonder internet. Hoe kan het dat providers zich nog steeds laten verrassen door zo’n digitale bestorming?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden