BoekrecensieNatuurboek

Solitaire Stefan Brijs observeert de natuur in Andalusië

Stefan Brijs noteert bewegingen van vogels en voorbijgangers in Andalusië, zijn nieuwe thuis.

Het logboek was oorspronkelijk een verslag aan boord van schepen waarin nautische gegevens werden bijgehouden. Maar in een van de beroemdste logboeken uit onze geschiedenis, het verslag uit 1596/97 van de tocht van Willem Barentsz c.s. naar Nova Zembla, beschreef notulist Gerrit van der Veer al de gebeurtenissen van alledag en bijvoorbeeld ook een zonsondergang. Het is deze vorm van logboeken die ten slotte ook in de letterkunde belandde, zo heb je bijvoorbeeld het ‘Antilliaans literair logboek’ van Jos de Roo en ‘Het gesticht’ van Menno Wigman waarin hij een logboek bijhoudt van zijn verblijf als ­writer in residence in de ­Willem Arntszhoeve in Den Dolder.

Tegenwoordig staat er bijna altijd wel een logboek van deze of gene op literaire lijstjes, deze dagen bijvoorbeeld ‘Zeeangst, een logboek’ van L.H. Wiener, en ‘Berichten uit de vallei, natuurlogboek’ van Stefan Brijs. Het eerstgenoemde boek komt nog het dichtst bij de oude scheepsjournaals van vroeger, het beschrijft de zeiltocht van de schrijver langs de Engelse zuidkust, maar Brijs’ logboek is van een andere orde, hij houdt er de gebeurtenissen in de natuur in zijn omgeving nauwgezet in bij. Het natuurlogboek is een jonge, maar vruchtbare loot aan de oude stam.

Verdwijnend paradijs

Brijs, schrijver van onder meer de griezelroman ‘De engelenmaker’, toonde zich in eerdere romans een echte mensenschrijver, geïnteresseerd in het gedrag en de reacties van mensen. In ‘Berichten uit de vallei’ krijgen we een totaal ­andere kant van hem te zien; er komt, behalve hijzelf en wat passanten, geen mens in voor, geen familie, geen vrienden, hij beschrijft de waarnemingen van een solitaire figuur in een ook al redelijk ruig landschap, het Zuid-Spaanse Andalusië waar hij zich heeft gevestigd. Een streek die nog net zijn ­natuurlijke toestand lijkt te hebben behouden maar die, zoals overal op aarde, bedreigd wordt door oprukkende industrie en de drang van boeren om land in cultuur te brengen.

Brijs staat natuurlijk aan de kant van de natuur (ik ken ­weinig schrijvers die de kant van de natuurbedreigers kiezen) en ziet met lede ogen aan hoe zijn paradijs langzaam lijkt te verdwijnen. Maar vooral is dit een boek over vogels. Vogelaar Brijs is op zijn best als hij de charme van het vogels spotten in beeld brengt.

Stefan Brijs Beeld Diego Franssens

Iedereen die ooit een vogelgids heeft ingezien, weet hoeveel moeite het de vogelaars kost de eigenschappen van hun geliefde beestje in woorden te vatten, bijvoorbeeld hun zang. Ik lees in een vogelgids over de roodmus bijvoorbeeld: “Zang melancholisch, een helder klinkend viertonig lied, gewoonlijk ie-tje-hi-thjoe (pleased to meet you) met duidelijk verschil in toonhoogte op elke klank, 2de en 3de toon volgen snel na elkaar. De laatste toon is aflopend. Doet denken aan zang van de wielewaal, maar hoger van toon en vaker herhaald.” Kenners zullen misschien met zo’n beschrijving kunnen instemmen, maar ga er als leek maar eens aan staan! Bij literaire schrijvers overvleugelt hun enthousiasme vaak hun accuratesse. Voor mij als leek zijn ze daarom een stuk makkelijker te volgen dan de precieze vogelaars.

Hartenkreet

Stefan Brijs is een geestdriftige vogelliefhebber, in de eerste regels van zijn logboek krijgen we al een roodkopklauwier, een groenling en een huismus te zien en zo gaat het maar door, maar hij is ook een cultuurcriticus. Behalve boeren en industriëlen gispt hij de toeristen en hun goedkope sensatiezucht. “Alles moet tegenwoordig een doel hebben. Alles moet belevenis zijn”, klaagt hij en zelfs het kuddegedrag van zijn mede-vogelaars bevalt hem niet.

Hij is de man die het in zijn eentje doet: “Ik roep letterlijk in een woestijn. Troost haal ik uit wat er bij momenten nog wel te zien is, zoals gisteren, een bonte wolk van putters, die van een groepje distels langs de kant van de weg afspatte toen ik er langsreed met de auto, alsof er in de berm een verfbom ontplofte.”

Daarmee is ‘Berichten uit de vallei’ behalve de hartenkreet van een pure natuurliefhebber vooral ook het logboek van een man die zich – om een of andere reden – uit de wereld heeft teruggetrokken en nu zijn zelfgekozen isolement probeert te bewaren. Dat maakt dit boek, behalve een bron van mooie natuurbeschrijvingen, toch vooral een psychologisch portret.

Oordeel: Mooie beschrijving van natuur en vogels in portret van een eenling

Stefan Brijs
Berichten uit de vallei 
Atlas Contact; 192 blz. € 21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden