Review

Smakelijke en onsmakelijke anekdotes over collabo's

Martin Ros: Jakhalzen van het Derde Rijk. Ondergang van de collabo's 1944-1945; De Arbeiderspers, Amsterdam; 319 blz. - ¿ 36,90.

RUTGER VAHL

Dat een meeslepend verteller niet per definitie een meeslepend schrijver is, blijkt uit 'Jakhalzen van het Derde Rijk'. Dit boek, over de heulers met het nazi-regime, heeft mij zelden kunnen meevoeren. Ros portretteert een scala aan collaborateurs. In de marge van de Tweede Wereldoorlog begingen zij de meest vreselijke misdaden, benadrukt Ros. Toch - en dat lijkt de schrijver te fascineren - zijn hun levensgeschiedenissen tragisch. Zij gokten op Hitler, verloren en werden verzwolgen door de ineenstorting van het nazi-rijk.

De 'collabo's' hadden sterk uiteenlopende redenen om zich achter het hakenkruis te scharen. Sommigen voelden zich aangetrokken tot Hitlers virulente jodenhaat. De Amerikaanse Duitser William Joyce bijvoorbeeld, die als Lord Haw-Haw nazistische radioboodschappen naar het Britse eilandenrijk zond. Anderen probeerden in de chaos van het slachtveld en met de steun van Hitler een burgeroorlog te ontketenen. In Hongarije deden Szalassi en zijn fascistische Pijlkruisers eind 1944 met succes een greep naar de macht. Vreemdsoortig was de Franse dokter Maurice Petiot. Hij deed zich voor als verzetsman die joden hielp ontsnappen naar Spanje. In werkelijkheid was hij een psychopatische seriemoordenaar, die zijn joodse slachtoffers martelde en gruwelijk vermoordde.

Natuurlijk besteedt Martin Ros veel aandacht aan fascistische literatuur. In persoonlijk getinte hoofdstukken vraagt hij zich af hoe intellectuelen ooit voor het nazisme hebben kunnen kiezen en wat zwaarder weegt: Ezra Pounds hoogwaardige poëzie, of diens laag-bij-de-grondse jodenhaat. Mooi ook vond ik het hoofdstuk over de nu vergeten Nobelprijswinnaar Knut Hamsun. Op een knullige wijze raakte de bejaarde Noor in het fascistische kamp. Zijn werk raakte bezoedeld en Hamsuns naam in de vergetelheid.

In 'Jakhalzen van het Derde Rijk' laat Martin Ros totaal verschillende collaborateurs de revue passeren. Centraal staan hun bizarre, vaak huiveringwekkende en soms ontroerende levensgeschiedenissen. Deze aanpak geeft Ros de gelegenheid zijn lezers te overspoelen met een stortvloed aan smakelijke en onsmakelijke anekdotes. Daarin gaat hij naar mijn mening soms te ver. Geen detail te onbenullig, geen naam te onbekend of Martin Ros weet nog wel iets wat er mee te maken heeft. Dat komt de duidelijkheid en de structuur van het boek niet ten goede. In de wirwar van bijzinnen en zijvertakkingen is het soms ondoenlijk de verhaallijn vast te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden