Opinie

Slachtoffer Lentewijding bevrijd

Genietend van de eerste lentezon zien zes jongens op het glooiende grasveld zes drentelmeiden verschijnen: blote benen, strakke minirok. De jongens reageren niet, dus gaan de meiden maar meteen tot een draconische maatregel over. Bewust van hun brave voyeurs trekken zij hun witte slip tot enkelhoogte omlaag en gebruiken hun benen als vlaggestok voor dit witte lokaas. Arme voyeurs, ze zitten in de val.

Als iemand zo haar broek uittrekt en ermee zwaait, moet je wel toehappen. Terwijl de klarinet en fagot inzetten voor Stravinsky's Lentewijding, is het jachtseizoen voor geopend verklaard. Natuurlijk zijn de witte slipjes geen vredesvaandels, maar de fakkels van een vuur. Knap wie dat kan doven.

Meiden, ooit van eigen schuld, dikke bult gehoord? In de Lentewijding die de Frans-Albanese choreograaf Angelin Preljocai twee jaar geleden in Berlijn maakte en nu met zijn groep te Aix-en-Provence in het Holland Dance Festival brengt, koketteren vrouwen doelbewust als lustobjecten. Arme schapen van mannen die daardoor tot de rol van geweldenaar worden gebombardeerd. In Preljocai's aanpassing van de heidense rite aan de eigen door media gedicteerde tijd is het passieve offer van een uitverkoren maagd allang als gesmolten permafrost in het broeikaseffect verdwenen. Van seks bewuste en beluste meiden zijn de nieuwe amazones.

Maar ook zij krijgen de rekening van hun overmoed gepresenteerd. Of misschien ook wel niet, en krijgen ze wat ze in het diepst van hun fantasieën hoopten. Alleen hun aanvoerster (Emma Gustafsson), die zij op hun rooftocht wreed laten vallen en tot mikpunt van de beukende orgie verheffen, zal niet het onderspit delven: in haar uitputtende 'danse sacree' wordt zij weliswaar gestroopt van rok en shirt, gaat zij als vleselijk vod van hand tot hand, maar valt zij niet doodgeneukt neer. Hondsmoe maar geestelijk ongebroken verheft zij zich, overziet de opgelopen schade om zich als Pyrrhus op het zelf aangerichte slagveld neer te leggen. Ondanks en dankzij alles stond zij haar autonomie niet af. Niet zij, maar haar elf combatanten die zich allen even barbaars en ruggengraadloos lieten meeslepen, zijn bijgevolg haar offer aan de weide met jong gras, haar bed zonder lakens.

Kortom, de lange keten van bijna honderd balletoffers die Stravinsky's fenomenale muziek sinds de schandaalpremière in 1913 heeft veroorzaakt, kreeg er een nieuwe schakel bij. En wat voor een! Ook Preljocai, inmiddels gevierd choreograaf bij vele groepen, benut de Sacre voor een o tempora, o mores. Voor zover ik weet durft hij als eerste het seksuele slachtofferschap in het licht van ook door vrouwen opgeëiste zucht naar pornografie op te heffen.

Mannen en vrouwen moeten zich na deze Sacre evenzeer gewaarschuwd weten. Met seks valt niet te spotten of te koketteren. De natuur eist veel om zich niet als legkip of machohaan te laten kennen, maar er is wel hoop: overleving in seksueel geweld is geen onhaalbare zaak meer. Wat mij betreft raakt deze Sacre een spijker keihard op zijn kop. Waarom liet de balletwereld er eigenlijk zo lang op wachten? Een achterstand van ruim tien jaar werd hier ingehaald.

Maakte Bejart in 1956 van het ritueel een collectieve copulatiedwang, met Moeder Natuur als Moeder Overste, en deed Bausch de seksuele revolutie af als een Freudiaanse tragedie op turfmolm, Preljocai luidt de 21ste eeuw in met een nieuwe Eva als vrijheidsbeeld. Er staat een dissidente, onafhankelijk van haar lichaam. Ze komt, ziet en overwint als een door onvermijdelijke groepsprocessen verstotene, is de voorbode van een nieuwe seksualiteit.

Op fascinerende wijze exploiteert Preljocai zijn onovertrefbaar verklaarde voorgangers, hen alle eer latend die hen evident toekomt. De Albanees snijdt en schaaft in hun Sacres met de slagkracht van een ongeslepen diamant. Alsof het aan de vaders en moeders in het Lucent Theater pas langzaam doordrong welke spiegel hun kinderen hen voorhielden, kwam het applaus langzaam op gang, om aan te zwellen tot staande ovaties. Een Sacre die nog lang nadeunt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden