Review

Sekte-oppositie lauw in tolerante Nederland

A. Shupe & D. G. Bromley (redactie), Anti-Cult Movements in Cross-Cultural Perspective; New York, Garland Publishing.

RICHARD SINGELENBERG

Direct na aankomst hees presentatrice Patty Brard zich in een sari en beschilderde haar gezicht met tilaka, het traditionele water-kleimengsel waarmee de Krishna's hun lichaam decoreren. De ex-zangeres van de meidengroep Luv' was klaar om een weekend te participeren in deze religieuze subcultuur. Het was goed bevallen, zo maakte ze de kijkers na afloop duidelijk. “Ik heb genoten, het was zo natuurlijk, ik voelde me zo goed, ik heb heel veel warmte gevonden”, aldus haar evaluatie van deze antropologische expeditie.

Brards ervaringen zijn verre van uitzonderlijk. Ze staan model voor de gevoelens die duizenden aspirant-leden overspoeld moeten hebben, toen ze voor het eerst kennis maakten met het warme bed dat zo kenmerkend is voor het sociale klimaat van iedere religieuze beweging. Wat de reportage echter zo opmerkelijk maakte, was het ongekend positieve beeld van de beweging. Enkele jaren geleden werd ze in de media nog verketterd als een totalitaire multinational, waarvan het leiderschap zich over de kaalgeschoren hoofden van de gemanipuleerde leden verrijkte. Hare Krishna werd volgens het geijkte sektestigma in één adem genoemd met groeperingen als Scientology, Bhagwan, de Verenigingskerk van Moon en de Children of God. Enge clubjes, die met hun gretige tentakels niets vermoedende jonge mensen lokten en hen via sinistere technieken omvormden tot deerniswekkende zombies.

SOS

Tijdens de hoogtijdagen van deze bewegingen in de jaren '70 werd er al snel gereageerd door verontruste ouders: hier moest iets aan gedaan worden. In Amerika ontstonden de eerste oudergroepen die er bij de overheid op aan drongen paal en perk te stellen aan de activiteiten van deze sekten. Ook in Europa en elders in de wereld kwamen ze van de grond, zoals de Nederlandse SOS, de Samenwerkende Ouders Sekteleden.

De bundel Anti-Cult Movements in Cross-Cultural Perspective geeft een goed overzicht van ontstaan, groei en teloorgang van deze tegenbewegingen in Noord-Amerika, Europa, Japan en Israël. Want het wel en wee van bijna iedere nieuwe religieuze beweging mag dan redelijk in kaart zijn gebracht, over de georganiseerde reacties daarop is aanzienlijk minder bekend. Met name het vergelijkende uitgangspunt geeft het boek extra diepgang. Want waarom is er uit de Amerikaanse oudergroepen een nagenoeg professionale organisatie voortgekomen, terwijl in Nederland de sekte-oppositie zò lauw is geweest dat de SOS bij gebrek aan belangstel ling na een lange terminale fase uiteindelijk in 1991 is opgeheven?

De recente Internet-affaire met Scientology heeft weliswaar een kortstondige media-hype veroorzaakt, maar eigenlijk is er buiten pers en een paar computer-freaks weinig interesse voor al dat gevoelige materiaal. In Duitsland mogen aanhangers van Scientology geen lid worden van politieke partijen als FDP, CDU en SDP, terwijl overheid, media, gevestigde kerken en anti-sektenbewegingen eendrachtig ten strijde trekken tegen deze en menig andere deviante groepering. Dat laatste wordt deels verklaard vanuit de na-oorlogse Duitse paranoïa voor iedere extreme ideologie, zoals dat 25 jaar geleden tot uiting kwam in de 'Berufsverbote' voor communisten.

Kranenborg schildert Nederland in zijn bijdrage af als een arcadische maatschappij, waar sprake is van 'eerlijkheid, oprechtheid, het gezin als hoeksteen van de samenleving, respect voor ouders en gezag' en waar tolerantie tegenover afwijkend religieus gedrag bijna spreekwoordelijk is. Tja, in zo'n idyllische samenleving is het geen wonder dat de Hare Krishna's salonfühig zijn geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden