Review

'Schulte wint de derde etappe! Schulte, Schulte, Schulte!'

'Tour de France 1936-1996' is van 15 juni tot en met 14 juli te zien in het Noord Brabants Museum te Den Bosch. 'Woorden tussen de wielen. Een eeuw wielrennen in de Nederlandse literatuur' is tot en met 15 september te zien in het Letterkundig Museum in Den Haag. Bij uitgeverij Veen verscheen vorige week een gelijknamige bloemlezing met hoogtepunten uit de wielerliteratuur, samengesteld door de inrichters van de expositie Theo Bijvoet en Albert Roskam.

De vrouwen zijn op weg naar een schilderijententoonstelling over tuinen met de titel 'Aardse paradijzen', maar om die te bereiken moeten ze door een korte gang, waar, met het oog op de start van de Tour in de Brabantse hoofdstad vandaag, wat wielerattributen staan uitgestald.

Er hangen ook een paar wielertruien. Een ervan valt op 'door de werking die de tand des tijds op het shirt heeft uitgeoefend'. De hilariteit onder het damesclubje groeit wanneer de gids - ook al een dame, zij het wat jonger - er semi-verontwaardigd aan toevoegt dat het ding zelfs ongewassen bij het museum aankwam. Gegiechel. De trui is van Rini Wagtmans. Hij won zowel in 1969 als in 1970 het zogenaamde combinatieklassement. Er hangen meer truien, maar deze diagonaal in diep donkerblauw met gebroken wit verdeelde wollen trui is het mooist. Samen met de fraaie wit-zwart geblokte Peugeot-Esso trui van Hennie Kuiper uit het jaar 1979 overigens, maar die is helaas alleen op een zwart-wit foto ernaast te zien.

Tussen de truien, twee wielerfietsen, plakboeken, vaantjes en prijzen van Wim van Est, Gerrit Schulte en Jan Janssen (over hem is ook een video te zien van een portret dat wijlen NOS-verslaggever Fred Racké in 1972 maakte) vallen twee documenten op. De tentoonstelling begint met de officiële toezegging van Tour-directeur Leblanc dat Den Bosch dit jaar de start van de Franse wielerronde mag organiseren. De brief aan de toenmalige burgemeester Burgers is gedateerd op 6 maart 1995. Het tweede document is het plakboek van Gerrit Schulte, 'le fou pédalant' die in 1948 in Amsterdam Coppi in de finale van het wereldkampioenschap achtervolging versloeg. Het album van de in Amsterdam geboren Bosschenaar ligt opengeslagen bij een krantenverslag over zijn winst in de derde Touretappe van 1938, een rit van Saint-Brieuc naar Nantes. Ter opwarming van het eerste tourweekend een uitbundig citaat: “Schulte wint de derde etappe! Schulte, Schulte, Schulte! Zijn naam heeft vanavond op de lippen gelegen van honderdduizenden sportliefhebbers in de geheele wereld en van tienduizenden Nederlanders, maar misschien is zijn naam nergens zoo vaak genoemd als in Den Bosch. Schulte moge dan van huis uit Amsterdammer zijn, hij woont in Den Bosch en de Boschenaren beschouwen hem als Boschenaar. Zijn overwinning is een overwinning voor Den Bosch en zijn roem een Bossche roem.”

Wielrennen. Wat is het toch? Geen journalist of schrijver die er niet uitzinnig of euforisch van raakt. In het Letterkundig Museum in Den Haag is op dit moment eveneens een bescheiden tentoonstelling aan de wielersport gewijd. Evenals in Den Bosch zijn er ook truien, fietsen (de mooiste is de beschadigde fiets waarmee Wim van Est in 1951 tijdens de afdaling van de Aubisque het ravijn in kukelde) plakboeken, vaantjes, video's (onder meer eentje van Kees van Kooten en Wim de Bie over de legendarische renner 'Karel van Loenen' uit 1985) en brieven te zien. Voor de indeling van 'Woorden tussen wielen. Een eeuw wielrennen in de Nederlandse literatuur' hebben de samenstellers het idee van een parcours gebruikt. Er is een heuse startstreep. Dranghekken en reclamedoeken van de sponsors van de expositie markeren de route, die begint met een citaat uit de 'Mei' van Gorter en de toeschouwer als een renner langs beelden en werken van de sportjournalisten Frans Netscher, een oude schoolvriend van Couperus, Joris van den Bergh en Jan Cottaar naar het recentere werk van figuren als Mart Smeets, Martin Ros en Bert Wagendorp voert.

De oud-sportverslaggever van De Volkskrant, nu correspondent in Londen, publiceerde vorig jaar een mooi uit de hand gelopen verhaal onder de titel 'De proloog', maar de uitgever zette er Roman onder. In een brief aan de uitgever vraagt Wagendorp zich achteraf af of er niet 'novelle' had moeten staan. Of 'Wielernovelle' zoals een collega van hem, met een knipoog naar Stefan Zweigs 'Schachnovelle', suggereerde.

Dagboeken

Literair interessant zijn de aantekeningen en dagboeken van Tim Krabbé, die met 'De renner' meer dan welk boek ook een inzicht heeft gegeven in de psyche van de renner en de details van het metier. Vooral de lijstjes waarin hij zijn klimprestaties in Frankrijk van training tot training nauwkeurig bijhoudt (het verzet inbegrepen) zijn intrigerend. Het slotstuk van de tentoonstelling wordt gevormd door een hele wand met truien uit de beroemde verzameling van pianist Tonny Eyk. Er zitten zeer begeerlijke tussen zoals de roze trui van Merck uit 1972 en een rood-wit-blauwe kampioenstrui uit 1948 van Henk Faanhof. Ook aanwezig: de blauw-witte trui van Rini Wagtmans uit 1970. Schoner en gaver dan het exemplaar dat in Den Bosch te zien is. Maar één trui mist er. En dat is die mooie met die blokjes van Hennie Kuiper. Gelukkig staat hij ook hier op een foto. De foto staat op de omslag van het boek dat Johan van der Velde aan de schrijver Jan Siebelink gaf, toen deze hem voor zijn boek 'Pijn is genot' in het najaar van 1991 opzocht. De opdracht waarover Siebelink schrijft staat erbij. Het leidt tenslotte tot het ontroerendste document van de hele tentoonstelling; de brief die de na een amfetamine-verslaving aan lager wal geraakte Johan de schrijver in het voorjaar van 1992 vanuit de gevangenis in Breda schrijft, op briefpapier van de schrijver. 'Beste Jan, hier een brief van mij Johan van der Velde. Ja het leven kan raar lopen. Ik vind het ook verschrikkelijk wat er nu gebeurd is, maar het gaat mij wonderbaarlijk goed...''

Wie weet dat Van der Velde onlangs opnieuw (wegens goed gedrag) uit de gevangenis is ontslagen, begrijpt opeens hoe een wielercarriere iemand tot ver na de beeindiging ervan kan blijven achtervolgen.

Wat is het toch met dat wielrennen? Schrijvers zijn er vol van, terwijl iedere renner in navolging van Jan Janssen weet: “Een Tour? Die rijd je niet voor je plezier." Waarom? Daarom.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden