Interview

Schrijver Paolo Cognetti: Ik kan nu een berg beschrijven die gevoelens heeft

Paolo Cognetti Beeld Patrick Post

Paolo Cognetti’s succesroman ‘De acht bergen’ is deels autobiografisch. Net als zijn personage Pietro zoekt de schrijver levensgeluk in de bergen.

Op zijn dertigste brak Paolo Cognetti radicaal met zijn oude bestaan. De berooide documen- tairemaker en schrijver, pendelend tussen Milaan en New York, trok zich terug in het verlaten bergdorpje Estoul, in het Aosta-dal. Daar, op 1800 meter hoogte in een noordwestelijke uithoek van Italië, wijdde hij zich uitsluitend nog aan schrijven. Het bleek een gouden greep. Zijn roman ‘De acht bergen’ werd een internationale bestseller.

Zit het in Cognetti’s verfijnde psychologische observaties? In zijn nostalgische, nooit sentimentele toon? Of in dat magnifieke decor, het hooggebergte, nu eens verstild en troostrijk, dan weer ruig en vernietigend?

Wat het ook mag zijn, er schuilt een universele kracht in het grotendeels autobiografische boek over een langdurige mannenvriendschap, gesmeed in dat desolate landschap. Hoofdpersoon is de Milanese stadsjongen Pietro. Vanaf zijn elfde jaar verblijft hij elke zomer met zijn ouders in het Alpendorpje Grana. In dit gehucht ontmoet hij de even oude koeienjongen Bruno, een eenvoudige, traditionele bergbewoner. Ondanks hun verschillende achtergrond ontwikkelen de twee een diepe, levenslange band.

Behalve vriendschap kent het boek nog een ander groot thema: de moeizame relatie tussen Pietro en zijn vader, een stugge, gekwelde ziel die zich nauwelijks met de opvoeding bemoeit. De vader verafschuwt de stad waar zijn gezin noodgedwongen woont. Hij bloeit pas op in de bergen, tijdens lange, spartaanse wandelingen waar zijn zoon soms bijna aan bezwijkt. Na een breuk tussen hen beiden, en na de dood van de vader, wil Pietro alsnog te weten komen wie die mysterieuze man eigenlijk was. Er volgt een aangrijpende reconstructie van een gemankeerd verleden, waar de bergen onvermoede sporen van dragen.

Cognetti, inmiddels erkend als romancier, wilde al vanaf zijn achttiende schrijver worden. Hij brak een studie wiskunde af om zich als autodidact te verdiepen in de Amerikaanse literatuur, zijn grote liefde. Omdat er in Milaan geen schrijversopleiding bestond, doorliep hij de filmacademie, in de hoop daar te leren hoe je een verhaal vertelt.

Na zijn afstuderen maakte Cognetti tien jaar lang documentaires, vooral over Amerikaanse schrijvers. Tussendoor schreef hij enkele verhalenbundels. In 2012 verscheen zijn eerste roman, in 2015 in het Nederlands uitgebracht als ‘Sofia draagt altijd zwart’. Daarna volgde een dagboek over zijn vlucht naar de bergen: ‘Il ragazzo selvatico’ (De wilde jongen). Dit relaas heeft dezelfde hoofdpersonen als ‘De acht bergen’ en vormt er in feite de opmaat toe. De Nederlandse vertaling is al in de maak.

Tien jaar geleden vluchtte u de bergen in om uw oude leven abrupt vaarwel te zeggen. Waarom?

“Mijn leven verkeerde op allerlei terreinen in een crisis. Ik woonde in Milaan en New York, waar ik bijna niets verdiende met mijn documentaires. Vanwege de economische recessie kreeg ik nauwelijks de kans om films te maken waar ik iets in zag. Ik was het spuugzat om zonder geld te zitten. Toen kwam daar ook nog een emotionele crisis bij, door de dood van mijn vader. Op dat moment dacht ik terug aan die berg uit mijn kindertijd, waar ik vroeger zo dol op was geweest. Ik bracht er elke zomer met mijn ouders door, in het Aosta-dal, in het gehucht Grana.

“Na mijn twintigste had ik die plek achter me gelaten. Zo gaat dat met jongeren. Die willen nieuwe dingen ontdekken, in mijn geval Amerika. Maar tijdens die crisis kreeg ik het verlangen om in dat afgelegen gebergte opnieuw te beginnen. Ik ben toen in Estoul gaan wonen, vlakbij die oude berg. Daar woon ik nu al tien jaar, in de lente en de zomer. Zodra de sneeuw begint te vallen wordt het me te ruig. Daarom zit ik de andere helft van het jaar in Milaan.”

Wat trok u zo aan in de bergen?

“De bergen leken me een betere, eenvoudiger omgeving waar geld minder belangrijk was dan in de stad. Ik was geïnspireerd door de Amerikaanse schrijver Henry David Thoreau. Die vertelt in ‘Walden of het leven in het bos’ hoe hij zich terugtrok uit de maatschappij. Hij kon het bijna zonder geld rooien en was vrij om te leven zoals hij wilde. Dat sprak me aan. Daarom ging ik de bergen in. Ik werkte twee of drie dagen per week in een bergrestaurant, net voldoende om de rest van de tijd te kunnen schrijven en wandelen.”

Was het niet eenzaam daarboven?

“Aanvankelijk was ik juist op zoek naar eenzaamheid en stilte. Maar al snel kwam ik erachter dat het isolement voor mij niet te lang moest duren. Het voelde onmenselijk. Ik zocht daarom bergbewoners op. Die zijn heel anders dan stadsmensen. Zwijgzamer, wilder, meer gewend om met hun handen te werken. Het zijn bovendien goede kenners van de bergen met hun specifieke geheimen, woorden, dieren en bomen. Ik vond het geweldig om naar mijn nieuwe vrienden te luisteren en via hen de bergen te leren kennen.

“Onder hen was ook de Bruno uit mijn boeken. Hij woont er nog steeds. In ‘Il ragazzo selvatico’, een autobiografie, schets ik Bruno zoals hij echt is. Maar de Bruno uit ‘De acht bergen’ heb ik gebaseerd op drie verschillende personen. Dat laatste boek is dan ook een roman: geen pure fictie, maar een soort gedroomd leven met het echte leven als basis. Zoals je ook in een droom van alles meemaakt met je moeder, je vader, je vrienden. Voor mij begint een roman vanuit het verlangen om de mensen in mijn omgeving beter te begrijpen, vooral mijn vader en moeder. Alles wat je in je kindertijd zag en nog niet kon duiden, de raadsels uit het leven van je ouders uit de tijd voordat jij er was, het mysterie van onze jeugd.”

Was uw vader net zo’n stugge man als Pietro’s vader in de roman? Iemand die nauwelijks met zijn zoon praatte?

“Mijn ouders waren van het platteland van de Veneto verhuisd naar Milaan, net als in de roman. Dat moest voor het werk van mijn vader. Hij heeft heel zijn leven een kantoorbaan gehad bij een grote Milanese fabriek. Net als in de roman had hij een hekel aan de stadse herrie. Hij was iets minder opgefokt dan de vader van Pietro, maar hij had wel uitbarstingen. Er was iets wat hem kwelde, misschien een geheim verlangen. Af en toe liet hij doorschemeren dat ik mijn droom moest volgen om schrijver te worden.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Paolo Cognetti: Veel lezers zien mijn berglandschappen inderdaad als metafoor, maar daar heb ik moeite mee. Voor mij zijn de bergen heel reëel, een concrete omgeving met eigen voorwerpen, een taal, mensen en een geschiedenis. Beeld Patrick Post

“Ons moeizame contact had ook een historische oorzaak. De vader van Pietro, mijn eigen vader, was van een ijzersterke generatie die de oorlog had overleefd en daarna hard had gewerkt om het land weer op te bouwen. Hij geloofde in de scheppende kracht van werk. Mijn generatie is zwakker, delicater, gevoeliger. Wij zijn niet meer zo zeker over onze rol in de wereld. Dat botste.”

Na de breuk met uw vader, en na zijn dood, voelde u behoefte aan toenadering. Hoe ging dat?

“Ik heb altijd grote bewondering gehad voor rebellen die met een grote knal vertrekken. Pietro doet het rustiger, hij sluipt er gewoon stilletjes tussenuit, heel timide. Als zijn vader sterft, wil Pietro hem alsnog leren kennen. Hij wil begrijpen wie zijn vader was en waarom hij zo van de bergen hield. Pietro gaat dan vooral in zijn geheugen graven, maar hij heeft ook concrete sporen: het huis dat zijn vader hem naliet, teksten die zijn vader in schriftjes op bergtoppen heeft achtergelaten, een kaart met alle gelopen wandelpaden.

“Ik geloof niet dat Pietro zijn vader aan het eind van de roman echt heeft leren kennen. Hij besluit uiteindelijk om zich maar een deel van zijn vader te blijven herinneren: de goede, degene die zo gek was op de bergen. Het andere deel, de afgewende en gesloten vader, probeert hij te vergeven en vergeten.”

Als tegenhanger voor de pijnlijke vader-zoon-relatie is er die prachtige, intense vriendschap tussen Pietro en Bruno. Wat betekent die voor u?

“Vriendschap tussen mannen is grotendeels verdwenen uit de hedendaagse literatuur. Romans van nu gaan vaak over familie en liefde, maar vriendschap is zeldzaam. Ik zag de vriendschap als een toevluchtsoord waar je begrepen wordt en rust bij iemand vindt. Ik was erg onder de indruk van de film ‘Brokeback Mountain’, gebaseerd op een kort verhaal van de Amerikaanse schrijfster Annie Proulx, over een liefde tussen twee mannen die niet wordt begrepen door hun omgeving en daarom verborgen moet blijven. De mannen kunnen zich alleen vrij, begrepen en bemind voelen in elkaars nabijheid, in de bergen, telkens maar voor een paar dagen.

“Ik vond dat prachtig en wilde iets vergelijkbaars schrijven. Tussen Pietro en Bruno is er geen homoseksuele liefde, maar ze beleven hun relatie wel op dezelfde manier. Op een paar momenten in de roman raken Pietro en Bruno elkaar zelfs aan, hoogst ongebruikelijk in de machowereld van het gebergte. Misschien heeft Pietro een geheim, ik weet het niet.”

Heeft uw filmachtergrond invloed op uw schrijven, bijvoorbeeld als u zo’n ambigue relatie presenteert?

“In de filmwereld heb ik geleerd om alleen te beschrijven wat je kunt zien. Deze regel komt ook terug in de Amerikaanse literatuur, die eigenlijk heel cinematografisch is: de auteurs schrijven vaak alleen het zichtbare op. Veel dingen blijven daardoor verborgen. Zo houden de personages iets mysterieus. Verder heb ik tijdens het maken van documentaires de kunst ontwikkeld om naar anderen te luisteren. Dat is ook in de literatuur essentieel, anders worden boeken te narcistisch. En nog iets belangrijks: liefde. Je moet de mensen over wie je een documentaire maakt of over wie je schrijft liefhebben, anders gaat het niet.”

Ook de bergen heeft u duidelijk lief. Of is het één grote metafoor?

“Veel lezers zien mijn berglandschappen inderdaad als een metafoor, maar daar heb ik moeite mee. Voor mij zijn de bergen heel reëel, een concrete omgeving met eigen voorwerpen, een taal, mensen en een geschiedenis. Voor iemand uit de stad zijn de bergen misschien een metafoor, maar niet voor iemand die er woont. Toen ik vanuit de stad in de bergen aankwam, ontdekte ik er veel wonderlijke nieuwe dingen. De omgang met dieren, de sterke invloed van de seizoenen, de vegetatie: ik moest alles leren. Dat geluk, die liefde, spreekt uit dit boek.

“Ik heb hard gewerkt aan een stijl waarmee je een landschap goed kunt beschrijven. Dat is niet eenvoudig. Het landschap blijft al snel een onbeduidende achtergrond. Door je stijl kun je het tot leven wekken, als een personage. Ik heb veel schrijvers bestudeerd uit de nature writing. Daardoor kan ik nu een berg beschrijven die constant verandert en gevoelens heeft, zoals woede of vreugde.”

U woont nu tien jaar in de bergen. Wilt u er voor altijd blijven?

“Tien jaar geleden, op mijn dertigste verjaardag, zat ik in de bioscoop. Helemaal alleen, omdat ik erg bedroefd was. Ik zag ‘Into the Wild’, waarin een jongeman alles achter zich laat en in de wildernis van Alaska gaat wonen. Het verhaal getuigt van een enorme levenslust. Ik voelde grote verwantschap met de hoofdpersoon. Deze film heeft mijn leven veranderd. Toen ik de bioscoop uitliep, nam ik mezelf voor om de bergen in te gaan.

“Eerst was ik van plan om daar voor altijd te gaan wonen, maar dat zou niet goed zijn. Dan zou ik de bergen als een soort gevangenis gaan beschouwen. Het moet juist een vrijwillige keuze blijven. Nu ben ik er tevreden. Maar als dat gevoel verdwijnt, ga ik terug naar de stad.” 

Tekst gaat verder onder de afbeelding 

Paolo Cognetti De acht bergen Beeld rv

Paolo Cognetti
De acht bergen
De Bezige Bij; 224 blz. € 19,99

De Italiaan Paolo Cognetti (1978) woont de helft van de tijd hoog in de Alpen. Zijn roman ‘De acht bergen’ (2017), in ruim dertig talen uitgebracht, vormt zijn internationale doorbraak. Hij won er in eigen land de Premio Strega mee en in Frankrijk de Prix Médicis voor het beste buitenlandse boek van 2017.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden