Taal Ton den Boon

Schielijk als (hopelijk) comebackwoord

Schielijk is een superhandig woord, dat toch in onbruik dreigt te raken.

Vorige week noemde ik schielijk als voorbeeld van een woord dat ongemerkt dreigt te verdwijnen. Dat leverde bezorgde reacties op van mensen die dit woord nog wel degelijk in de mond nemen.

Dat wil ik meteen geloven, maar in de geschreven taal neemt het gebruik van schielijk wel degelijk af. Kijk maar in Trouw: in de periode 1995-1999 kwam ‘schielijk(e)’ 112 keer voor tegen 61 keer in de periode 2014-2018. In een regionale krant als De Gelderlander is de trend nog sterker met 126 keer ‘schielijk(e)’ in 1995-1999 tegen 54 keer in de periode 2014-2018. Deze cijfers laten overigens ook zien dat het woord nog niet helemaal in onbruik is in geschreven taal. Een comeback is dus nog mogelijk.

Herontdekken

Schielijk is een Middelnederlandse afleiding van het werkwoord geschieden (gebeuren; oorspronkelijk snel of plotseling gebeuren) en betekent grofweg ‘snel’ (‘schielijk rijden’), ‘haastig’ (‘schielijk vertrekken’) of ‘onverwacht/plotseling’ (een schielijke beweging). Bijzonder is dat deze betekenisaspecten vaak ook een rol spelen bij de interpretatie: wie ‘schielijk rijdt’, heeft niet alleen een snelle rijstijl maar ook altijd haast en de neiging onverwachte manoeuvres te maken. Schielijk typeert zo niet alleen een handeling, maar zegt indirect ook iets over de handelende persoon. Dat maakt schielijk handig voor wie allerlei aspecten in één woord wil uitdrukken.

Is het verdwijningsproces onomkeerbaar. Nee, een jongere generatie kán schielijk herontdekken. Dan verandert het van een verdwijnwoord in een comebackwoord.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden