Tapijtkunst

Scheepvaartmuseum heeft met twee wandtapijten de grootste aankoop ooit binnen

Beeld Scheepvaartmuseum

Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam heeft twee Engelse wandtapijten aangekocht voor een slordige 2 miljoen euro. Naar het ontwerp van de beroemde Nederlandse zeeschilder Willem van de Velde de Oude.

“Tegenwoordig zijn we gewend om zeventiende-eeuwse schilderijen als luxe kunst te zien,” zegt Vera Carasso, directeur museale zaken van Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. “Maar in die tijd waren wandtapijten veel luxueuzer en kostbaarder dan schilderijen. Er zat echt jaren arbeid in.” Ze lacht. “Dus in die zin valt de prijs die we hebben betaald nog wel mee, hè.”

Het Scheepvaartmuseum heeft voor een slordige twee miljoen euro twee grote wandtapijten gekocht van de Franses Gallery in Londen. Ze zijn ontworpen door Willem van de Velde de Oude (1611-1693), destijds volgens Carasso de allerbelangrijkste zeekunstschilder van Nederland en Engeland. Gisteren arriveerden de kunstwerken per vrachtwagen in Amsterdam.

Het Scheepvaartmuseum bombardeert de verworvenheid tot haar grootste ooit. “We hebben natuurlijk ook schepen, maar die zijn nooit als aankoop in ons bezit gekomen. Fysiek worden het onze grootste kunstwerken.” De tapijten zijn 6 en 4,5 meter bij 3,3 meter. “En de prijs is ook dusdanig, we hebben het even uitgezocht, dat is in de afgelopen 35 jaar bij ons zeker niet voorgekomen.”

Derde Engels-Nederlandse Oorlog

De tapijten, geweven van wol en zijde, maken onderdeel uit van een serie van zes die samen de slag bij Solebay van 7 juni 1672 uitbeelden tijdens de Derde Engels-Nederlandse Oorlog. Vlak voor de Engelse oostkust, maken de Engelsen zich op, bijgestaan door de Fransen, voor de strijd tegen de Nederlanders. Op het tweede, iets kleinere doek is te zien hoe de Royal James van de graaf Sandwich in lichterlaaie staat.

Beeld Scheepvaartmuseum

Ja, Willem van de Velde de Oude uit Amsterdam schetste de slag vanuit het perspectief van de Nederlanders. Hij maakte de tekeningen voor de tapijten pas later, in dienst van de Engelse koning, aan het hof van het paleis in Greenwich. De tapijten zijn daarna geweven door Thomas Poyntz.

Tijdens de oorlog stond de schilder nog aan de kant van de Nederlandse Republiek. Hij was er zelfs bij, op een zeilbootje voer hij mee met admiraal Michiel de Ruyter en zijn 20 duizend bemanningsleden op 100 oorlogsschepen. “Veel Nederlandse kunstenaars gingen naar Engeland tijdens het Rampjaar. Het ging economisch een stuk minder goed natuurlijk.”

Ondanks Van de Veldes overstap naar de ‘vijand’ zijn de taferelen op de tapijten volgens Carasso een waarheidsgetrouwe afspiegeling van de zeeslag. “In de haven maakte Van de Velde schetsen van alle schepen. Daarna voer hij mee op een zeilboot. Hij was een embedded reporter, als een oorlogsjournalist, bracht hij op de tekeningen de zeeslagen in kaart.”

Oog voor detail

Van de Velde onderscheidde zich van andere specialisten met zijn oog voor detail: de zeilen, het tuigwerk, de schaduwen, ornamenten. In de randen van de tapijten zijn kleurrijke oorlogssymbolen verwerkt, van vlaggen tot helmen en van trommels tot kanonnen. “Hij was absolute top. Hij had ook grote invloed op latere zeeschilders, zoals op de beroemde William Turner.”

Druk schetsend op de zeilboot zag Van de Velde trouwens dat de slag onbeslist bleef. Toch claimden beide partijen met graagte de overwinning. “De Ruyter bracht een flinke slag toe. Maar ondanks de grote verliezen zagen de Engelsen het toch ook als een overwinning.” 

Voor Nederland is 1672 natuurlijk het Rampjaar, de Republiek verdween langzaam van het toneel als wereldmacht. “En voor de Engelsen was het een belangrijk keerpunt. Het verlies van schepen zoals de ‘Royal James’ van de graaf van Sandwich was iets heldhaftigs, een opoffering.”

De twee wandtapijten zijn voor het publiek vanaf 2 oktober te zien in het Scheepvaartmuseum tijdens een grote Van de Velde-tentoonstelling. 

Lees ook: 

Het Scheepvaartmuseum laat de schaduwkant van de Gouden Eeuw zien

Het Amsterdamse Scheepvaartmuseum wil meegaan met de tijdgeest. Het verhaal over de rijkdommen van de VOC mag niet langer het enige verhaal zijn dat wordt verteld.

‘De Rooswijk is een wrak om nog jaren lol van te hebben’

Bijna drie eeuwen lag De Rooswijk op de zeebodem bij de Engelse kust, maar deze zomer komt het VOC-schip boven water. Wat voor schatten heeft het wrak te bieden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden