TV Column Maaike Bos

Schaatsshow ‘De ijzersterkste’ glijdt uit, maar raakt ook een snaar

Als er ijs ligt, laten Nederlanders alles subiet vallen en halen de ijzers van zolder. In overdrachtelijke zin gebeurde dat zaterdag op tv. 

Na ‘Het Journaal’ begon de nieuwste schaats-afvalrace ‘De ijzersterkste’ van Avrotros en zowat een miljoen kijkers bleven hangen, met de smaak van koek en zopie spontaan in de mond.

Het programma pakt het grondig aan: voormalig schaatskampioenen Marianne Timmer en Rintje Ritsma worden de coaches van twee teams. Sportcommentator Evert ten Napel doet gepassioneerd verslag bij de ijsbaan, en sportjournalist Toine van Peperstraten leidt het geheel, terwijl veertien bekende Nederlanders de strijd aan gaan om zo snel mogelijk de ijsbaan rond te schaatsen.

Het had iets potsierlijks, zo’n race in een strak pakje door mensen die stram pootje over probeerden te leren, gevolgd door serieuze sportjournalisten op vlaggenzender NPO 1. Maar er speelt meer. Dit is geen ‘Sterren dansen op het ijs’ waarbij het om de glitters gaat. Dit programma gaat over echt schaatsen, over de lange slag, de verloren koude winters. Dit gaat over nationale nostalgie.

We zien zanger Jan Smit trainen om zijn familie en heel Volendam trots te maken. “Ik doe het ook voor het dorp, hè.” Op de basisschool moest hij verplicht eens per week schaatsen. “En als het IJsselmeer bevroren was, schaatsten we naar Marken”, vertelt hij.

.

Oud-hockeyster Kim Lammers woonde aan een aanloophaven. “Als ik ’s winters uit school kwam, was het de ijzertjes onderbinden en schaatsen tot het donker werd”, glundert ze. Zelfs de op het ijs stuntelende acteur Kees Boot duikelde een oude foto op waarop hij met kaplaarzen in de onderbinders stond. “Vroeger waren de winters veel kouder en gezelliger”, zegt hij.

Ik ken het ook. Zwikkende enkels, de kinderrug gebogen over een kruk, de kleine succesjes. En dan die tochten op krakend, zwart ijs langs goudgele rietkragen. De afgelopen twintig jaar heb ik drie keer buiten geschaatst. Mijn kinderen van 8 en 10 stonden één keer op natuurijs. Wordt dit de eerste schaatsvrije generatie?

Presentator Fidan Ekiz doet juist mee aan het programma om te leren schaatsen, zodat zij het haar zoontje kan leren, zegt ze. Als kind van arme, Turkse gastarbeiders ‘zit het schaatsen niet in haar DNA’. Bij mij dus wel, besefte ik des te meer bij het zien van de eerste 1500 meter van YouTuber Enzo Knol, oud-judoka Mark Huizinga of actrice Renée Fokker. Voor de tv deed ik de oefeningen in ‘diep zitten’ mee. Die flutwinters helpen gewoon ons cultuurgoed om zeep, dacht ik.

In de volgende afleveringen gaan de mindere schaatsers afvallen. Ik hoop dat we dan meer schaatstraining te zien krijgen. Hoe kan Jan Smit zijn pootje over verbeteren? En waartoe dient die bolle rug, zoals Marianne Timmer steeds roept? Het programma kent saaie momenten en de serieuze presentatie klopt niet met het spel-format, maar het raakt zeker een snaar.

Als ik vervolgens die vreselijke Black Friday-reclames zie, nota bene op zaterdag, denk ik aan de andere culturele identiteitskwesties deze tijd. Dreigt iets te verdwijnen (natuurijs, Zwarte Piet), dan laten mensen hun stem wel horen. Maar als ons zo’n koopjesfestijn uit het buitenland wordt opgedrongen, is de cultuuroorlog opeens foetsie. Hoe hypocriet.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden