Respect voor de vasthoudendheid van beautyvloggers.

InterviewJochem van den Berg

Satire is een heilige plicht voor De Speld, juist bij tragisch nieuws

Respect voor de vasthoudendheid van beautyvloggers.Beeld De Speld

Een ernstig onderwerp als het coronavirus leent zich heel goed voor humor, toont De Speld. De satirische site trekt een recordaantal bezoekers in deze bange dagen.

 De satirische nieuwssite De Speld draaide de afgelopen weken als een tierelier, met dank aan ­corona. De grap die misschien wel het meest werd gedeeld, vlak na de eerste hamsterwoede: ‘De zeven lekkerste recepten voor wc-papier’, met tips voor gefrituurde wc-rolletjes, wc-papier in tomatensaus en papier-haché.

Vóór de coronacrisis was De Speld ook al populair, maar de belangstelling is nu ruim verdubbeld, zegt hoofdredacteur Jochem van den Berg. “We zijn een nieuwsgerichte site. Daardoor kunnen we onder dit soort omstandigheden floreren. Deze maand halen we misschien wel 2,5 miljoen bezoekers. Dat staat nog los van de activiteit op ­sociale media – daar bereiken we miljoenen mensen per dag.”

Satire in tijden van crisis, het scoort – al zijn er ook moralisten die er niets van moeten weten. De toestand is ‘te ernstig’ voor grappen, roepen zij, of het is nog ‘te vroeg’. Maar Van den Berg laat zich niet weerhouden. “Wij zien het als onze heilige plicht om juist ook over de tragische actualiteit satire te bedrijven. Na een heftige ramp of crisis hechten mensen daar extra veel waarde aan. De Speld is een beetje als het orkest dat nog blijft spelen op de Titanic terwijl het schip zinkt. Bevreemdend, maar ook wel troostrijk.”

‘Je moet omhoog trappen, niet omlaag’

Het handige van de coronacrisis is dat er veel verschillende facetten aan zitten: het verplichte thuiswerken, de sociale afstand, de run op de supermarkten. Je kunt er allerlei kanten mee op. Eén Speld-kop luidde: ‘Advies Rutte: knip zelf je haar om besmetting bij de kapper te voorkomen’. Eronder stond een foto van de premier met een vreselijk mislukte coupe. Een graadje ironischer was deze kop: ‘Vanavond ook ­applaus voor alle beautyvloggers die ­onvermoeibaar doorwerken vanuit huis’. En het kan nog bijtender: ‘Covid-19 zegt dat infectie Harvey Weinstein met wederzijdse instemming was’.

Koning Willem-Alexander werkt thuis.Beeld De Speld

Natuurlijk is corona ook tragisch; er vallen doden. Daar houdt De Speld zich bewust verre van. “Satire gaat vaak over de vraag: waar ligt de macht?”, doceert Van den Berg. “Dat kan bij de politiek zijn, bij de media, of bij het volk. Of bij een frame, zoals de sociale afstand van anderhalve meter. Maar de macht ligt zeker niet bij de slachtoffers. Daar blijf je dus van weg. Een ongeschreven regel in de satire luidt: je moet omhoog trappen, niet omlaag.”

In het geval van corona is het lastig om ‘de macht’ aan te wijzen, maar de volgende grap verheldert een hoop: ‘Goed nieuws: dierenmarkt in Wuhan kan bijna weer open’. Die kop zegt iets over een immoreel economisch ­systeem waarin de handel in riskante beesten straks weer op de oude voet verder zal gaan. Tegelijk gaat deze grap over de media, die tijdens de crisis ook graag positief nieuws willen brengen.

Omgekeerde jorunalistiek

Satire bedrijven is balanceren op een dun koord, en soms gaat dat mis. Vlak nadat vlucht MH17 was neergeschoten en alle 298 inzittenden ­waren omgekomen, kopte De Speld: ‘Kabinet organiseert herdenking voor omgekomen handelsbelangen’. Het ­artikel was ­gericht tegen de handel met schurkenstaat Rusland, maar dat viel verkeerd.

“Sindsdien weten we hoe gevoelig de snaren na een aanslag zijn”, zegt Van den Berg. “We wegen onze woorden in zulke situaties nu extra goed. Ironie is dan niet ideaal. Je krijgt snel misverstanden. Dat is het me niet waard. In zo’n geval kies ik liever een ander soort humor. Het gaat uiteindelijk niet om het middel maar om de boodschap. We zoeken naar de juiste toon, maar je kunt nooit iedereen tevreden stellen. Daar zíjn we ook niet voor.”

Premier Mark Rutte hamstert wc-papierBeeld De Speld

De Speld, opgericht in 2007, bestaat uit een team van zo’n twintig mensen. Ze bedenken en testen de meeste ­grappen collectief. “Lachen is een ­onvrijwillige reactie”, verklaart Van den Berg. “Het valt niet te theoretiseren, je kunt het alleen uitproberen – op elkaar. We bedrijven een soort omgekeerde journalistiek: we beginnen met de kop, en als die iets teweegbrengt, werken we de rest uit. Dat laatste is een kwestie van vakmanschap, schrappen en aanscherpen.”

Het is een misverstand dat satire per se grappig moet zijn. Soms volstaat het om het publiek aan het denken te zetten – zoals De Speld ­direct na de aanslag op het tijdschrift ‘Charlie Hebdo’ deed met de kop: ‘Geen doden bij satirische aanval’. Maar meestal komt er wel humor aan te pas, want De Speld wil vermaken. En dat lukt aardig, met koppen als ‘Gemeenten zetten draaiorgels in om mensen uit parken te verjagen’, of ‘Nederland ontdekt dankzij coronamaatregelen hoe fijn het is om in je blote kont te werken’. Best lief, toch?

“Wij zijn niet zo van het cynisme”, zegt Van den Berg. “We willen prikkelen, soms met harde humor, maar na een bezoekje aan onze site moet je nog wel willen blijven leven.”

Lees ook:

’t Kofschip op de site van De Speld hervormt en verruimt

De Speld is een satirische website met nieuws dat louter uit canards bestaat. Vorige week moest de Taalunie eraan geloven. Ze zou ermee ingestemt (jawel) hebben dat ’t kofschip verandert in ’t kofschimp en dus aangevuld wordt met de medeklinker m.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden