Recensie

Sarah Perry heeft in Melmoth een morele boodschap, al is onzeker welke

Sarah Perry Beeld Jamie Drew

Visioenen en nachtmerries van een door het verleden achtervolgde vrouw.

Wie ‘Melmoth’ op internet opzoekt stuit behalve op een Zuid-Afrikaanse plaats van die naam op een roman ‘Melmoth the Wanderer’ van de Ierse schrijver Maturin. Een gothic novel oftewel een spookverhaal uit 1820. Of Sarah Perry, bekend van haar ook in ons land bestsellende ‘Het monster van Essex’, zich erop gebaseerd heeft, weet ik niet, maar haar verhaal heeft onmiskenbaar spookelementen. 

Haar Melmoth is een vrouw die als enige bij de opstanding van Christus het wonder niet geloofde en sindsdien over de aarde moet zwerven, als ooggetuige van rampen, narigheden en het menselijk lot. Zij wordt ‘het eenzaamste wezen ter wereld’ genoemd en steeds probeert ze door anderen te volgen en aan te spreken die eenzaamheid op te heffen.

Perry’s roman draait om de visioenen en nachtmerries van een zekere Helen Franklin, een kleurloze vrouw die echter voortdurend via vreemde ontmoetingen en het lezen van oude manuscripten met de eenzaam dolende Melmoth, in wie ze nauwelijks gelooft, wordt geconfronteerd. Tenslotte wordt ze, net als een aantal figuren uit het verleden voor de keus gesteld: leren leven met wat ze gedaan heeft of Melmoth volgen in de eeuwige duisternis.

Zwarte momenten

Vreemd, onwaarschijnlijk verhaal dat herinnert aan de spookverhalen van Edgar Allan Poe (bijvoorbeeld ook omdat steeds zwarte kauwen, raven, het noodlot aankondigen), dat echter een morele lading krijgt die het uittilt boven een ordinaire spookgeschiedenis. Melmoth is getuige geweest van diverse zwarte momenten uit de wereldgeschiedenis, zoals de vervolging van de Engelse protestanten onder Mary Tudor, de holocaust, de genocide van de Turken op de Armeniïers, die Perry met het nodige gevoel voor detail oprakelt. Ook Helen Franklin heeft haar zwarte kanten. Ooit heeft ze als twintigjarige een zwaar verminkte vrouw op de Filippijnen op haar eigen verzoek geholpen met sterven, maar daarvoor heeft ze haar toenmalige Filippijnse vriend laten opdraaien die er jaren voor in de bak heeft gezeten en aan het eind Helen weer opzoekt om te kijken of zijn offer wel zin heeft gehad.

Omslag Melmoth

Dit ongewone, nu en dan onnavolgbare verhaal over goed en kwaad en verlossing, dat zich met name in winters en donker Praag afspeelt, vermengt spookverhalen met bijbelse noties. Je moet van goede huize komen om alles te snappen maar steeds is het sfeervol en veelbetekenend, zij het soms buitenissig zoals in deze scène bij het ontwaken van Helen: 

“Ze werd bij zonsopgang wakker doordat een haan op een golfplaatdak, drie meter lager, begon te kraaien. Dit was niet zo'n boerenkinkeltje dat trots tussen zijn harem van hennen rondstapt, maar het soort slechtgehumeurde prijsvechter met stalen klauwen waarmee bij het gokken kleine fortuinen worden verdiend en verloren. Bij het wakker worden verdreef ze een kakkerlaknimf die gretig ontbeet met het zoute zweet van haar onderarm. Het beest schoot naar de hoek, waar het zich verstopte tussen de lijkjes van haar nestgenoten die de vorige avond met een badslipper waren gedood.”

Uit de bocht

Verlossing, vervolging, genocide op microniveau, je voelt dat Perry op een of andere manier wil duidelijk maken dat ze van alle tijden en formaten zijn. Zo zit het hele verhaal vol met de gruwelen van het bestaan, klein en groot, maar ook van verlossing. Soms word je als lezer volkomen uit de bocht geslingerd, dan weer drukt Perry je met je neus in de menselijke ellende, zoals in het aangrijpende hoofdstuk over de door haar man met een bijtend zuur overgoten Filippijnse vrouw. Dit is kortom niet zomaar een roman met een aardig verhaaltje, maar de schrijfster heeft een morele boodschap, al is niet ieder moment duidelijk welke.

De Engelse literatuur lijkt momenteel in een soort experimentele fase te verkeren, waarin ze zich afkeert van eenvoudige anekdotiek of psychologisch-realistische verhalen. Vooral vrouwen proberen het genre opnieuw uit te vinden. Kate Atkinson, Ali Smith, deze Sarah Perry en anderen schrijven romans en verhalen die sterk van de gebaande paden afwijken. Een duidelijke trend zie ik nog niet maar allemaal hebben ze belangstelling voor het bovennatuurlijke gemeen en dat is op zich al een breuk met het recente verleden. De vraag is of dit een tijdelijke of blijvende trend is.

Oordeel

Niet helemaal begrijpelijk, maar altijd sfeervol en betekenisvol.

Sarah Perry
Melmoth
Vert. Roland Fagel, Natasha Gerson. Prometheus. 304 blz. € 19,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden